Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/content/08/10080908/html/live/index.php:1) in /home/content/08/10080908/html/live/wp-includes/feed-rss2.php on line 8
މައުލޫމާތު – Eydhafushi Times http://www.eydhafushitimes.com/live Community online newspaper for Baa Atoll Sat, 18 Jan 2020 06:22:29 +0000 dv hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.0.8 ހުރިހާ ރަށެއްގައި ވެސް މާދަމާ ކޭތަ ނަމާދު ކުރުން އޮންނާނެ http://www.eydhafushitimes.com/live/news/65633/ http://www.eydhafushitimes.com/live/news/65633/#respond Wed, 25 Dec 2019 17:05:38 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=65633

މާދަމާ ހިފާ އިރު ކޭތައާ ގުޅިގެން، މީހުން ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ވެސް ކޭތަ ނަމާދު ކުރާ ގޮތަށް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ހަމަޖައްސައިފި އެވެ. ޖައްވީ ކަންކަން ދިރާސާ ކުރާ ދިވެހި ޖަމިއްޔާ، މާސްއިން ބުނި ގޮތުގައި ސުނާމީ ކާރިސާ އަށް 15 އަހަރު ފުރުން ފާހަގަ ކުރާ ދުވަހު މާލެއަށް އިރުކޭތަ ހިފާނީ ހެނދުނު 7:38 އިން 10:32 އަށެވެ. އުތުރުގެ ރަށްތަކަށް އެ ވަގުތަށްވުރެ ފަސް މިނެޓް ކުރިން އިރުކޭތަ ހިފާއިރު ދެކުނުގެ ރަށްތަކަށް ...

The post ހުރިހާ ރަށެއްގައި ވެސް މާދަމާ ކޭތަ ނަމާދު ކުރުން އޮންނާނެ appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

މާދަމާ ހިފާ އިރު ކޭތައާ ގުޅިގެން، މީހުން ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ވެސް ކޭތަ ނަމާދު ކުރާ ގޮތަށް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ހަމަޖައްސައިފި އެވެ.

ޖައްވީ ކަންކަން ދިރާސާ ކުރާ ދިވެހި ޖަމިއްޔާ، މާސްއިން ބުނި ގޮތުގައި ސުނާމީ ކާރިސާ އަށް 15 އަހަރު ފުރުން ފާހަގަ ކުރާ ދުވަހު މާލެއަށް އިރުކޭތަ ހިފާނީ ހެނދުނު 7:38 އިން 10:32 އަށެވެ. އުތުރުގެ ރަށްތަކަށް އެ ވަގުތަށްވުރެ ފަސް މިނެޓް ކުރިން އިރުކޭތަ ހިފާއިރު ދެކުނުގެ ރަށްތަކަށް އިރުކޭތަ ހިފާނީ މާލެއަށް ވުރެ ފަސް މިނެޓް ލަހުން ކަމަށް މާސްއިން ބުނެ އެވެ.

އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ބުނީ މީހުން ދިރިއުޅޭ ކޮންމެ ރަށެއްގައި ވެސް، އެ ރަށެއްގައި ހުރި އެންމެ ބޮޑު މިސްކިތެއްގައި މާދަމާ ހެނދުނު 8:50 ގައި ކޭތަ ނަމާދު ކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި މާލެ ސަރަހައްދުގައި އިސްލާމީ މަރުކަޒުގަ އާއި މަސްޖިދުލް ބިއްރި (ވިލިނގިލި) އާއި މަސްޖިދުއް ޝައިޚް ގާސިމް ބިން މުހައްމަދު އާލް ސާނީ (ހުޅުމާލެ ބޮޑު މިސްކިތް) ގައި ކޭތަ ނަމާދު ކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކަމަށް އެ މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.

އެ މިނިސްޓްރީން ބުނިގޮތުގައި ހަނދުކޭތަ އަށް ފަހު ހާއްސަ ޚުތުބާއެއް ކިޔުމަށް ވެސް ވަނީ ހަމަޖެހިފަ އެވެ.

އިރުކޭތަ ހިފަނީ ވަށާ ދަތުރުކުރާ ދުނިޔެ އާއި އިރާ ދޭތެރެއަށް ހަނދު ވަނުމުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން ރާއްޖެ އަށް އިރުކޭތަ ހިފާފައިވަނީ 2017 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އަދި އަންނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 23 ވަނަ ދުވަހު ވެސް އިރުކޭތަ ހިފާނެ އެވެ. ނަމަވެސް އެ ފަހަރު ކޭތަ ހިފާނީ ވަރަށް ކުޑަކޮށް ކަމަށް މާސްއިން ބުނެ އެވެ.


The post ހުރިހާ ރަށެއްގައި ވެސް މާދަމާ ކޭތަ ނަމާދު ކުރުން އޮންނާނެ appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/news/65633/feed/ 0
ތިނެއް ނޮވެމްބަރު http://www.eydhafushitimes.com/live/info/49514/ http://www.eydhafushitimes.com/live/info/49514/#respond Sun, 03 Nov 2019 09:53:38 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=49514

 ފަޚުރެއްކަމަށްވި މިއަދުގެ         ބަތަލުން ޖިހާދުކޮށްގެން               އޮހުރުނު އެލެޔާއެކީ                     ދިޔައީ ނެތިގެން   ފާއިތުވެފާވި މިދުވަސް،        މާޒީގެ ފުން ހަނދާނަސް،             ކިޔަމާހެރަން ދުވަހަކަށް،                   ލިބިފާވި ނަސްރަކުން އަށްޑިހައަށެއް ނޮވެމްބަރު،        ތިންވަނަދުވަހު ޝަހީދުވި،            އަށްބޭކަލުންގެ ޒިކުރާ،                 ކުރަމޭ ހަނދާން އަލުން ތަމަޅައިންގެ ހޫނު ހަމަލައިން،      ފަސްގަނޑު ދިފާއުކުރުމަށް،           އެދުވަހު އެގާރަ އާންމުން،                 ދިޔައޭ ފިދާވަމުން މަތިވެރި ޖިހާދަކާއެކު،    ވިޝަހީދު ހުސޭނު އާދަމް، ...

The post ތިނެއް ނޮވެމްބަރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

 ފަޚުރެއްކަމަށްވި މިއަދުގެ

        ބަތަލުން ޖިހާދުކޮށްގެން

              އޮހުރުނު އެލެޔާއެކީ

                    ދިޔައީ ނެތިގެން

  ފާއިތުވެފާވި މިދުވަސް،

       މާޒީގެ ފުން ހަނދާނަސް،

            ކިޔަމާހެރަން ދުވަހަކަށް،

                  ލިބިފާވި ނަސްރަކުން

އަށްޑިހައަށެއް ނޮވެމްބަރު،

       ތިންވަނަދުވަހު ޝަހީދުވި،

           އަށްބޭކަލުންގެ ޒިކުރާ،

                ކުރަމޭ ހަނދާން އަލުން

ތަމަޅައިންގެ ހޫނު ހަމަލައިން،

     ފަސްގަނޑު ދިފާއުކުރުމަށް،

          އެދުވަހު އެގާރަ އާންމުން،

                ދިޔައޭ ފިދާވަމުން

މަތިވެރި ޖިހާދަކާއެކު،

   ވިޝަހީދު ހުސޭނު އާދަމް،

        ދުނިޔޭން އެވަކިވެދިޔައީ،

             މުޅިޤައުމު ރޮއްވަމުން

ޤައުމަށްޓަކާ ޝަހީދުވި

   އަބުތޯލުނަށްޓަކާ އަދު،

       މުޅިޤައުމު ފަހުރުވެރިވޭ

            އަބަދާ އަބަދު ހެމުން

ލޮބުވެތި އެމާތްވި ބަތަލުން

     ކޮށްދެއްވި ޚިދުމަތަށް،

          ދެއްވާށި ކާމިޔާބީ،

                މަހުޝަރުގެ މާތްބިމުން

The post ތިނެއް ނޮވެމްބަރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/info/49514/feed/ 0
ޑރ. އަކުއަގާޑް ވޯޓާ ޕިއުރިފަޔާރސް ރާއްޖެއަށް މުހިންމުވައި 8 ސަބަބު http://www.eydhafushitimes.com/live/info/48476/ http://www.eydhafushitimes.com/live/info/48476/#respond Mon, 19 Aug 2019 04:02:03 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=48476

ގިނަ ވަނަތަކެއް ލިބިފައިވާ މަޤްބޫލު ބްރޭންޑެއް 130 އަށްވުރެ ގިނަ ބައިނަލްއްޤުއާމީ ކުރިއާރާފައިވާ ލޭބޯޓަރީތަކުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވުމާއެކު ދުނިޔޭގެ އެކިހިސާބުތަކުގެ 10 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ އާއިލާތަކުގެ އިތުބާރު މި ޕިއުރިފަޔަރ އަށް ވަނީ ލިބިފައެވެ. %100 ފުރިހަމަ ރައްކާތެރިކަން ރާއްޖޭގައި ފެން ސާފުކުރެވިފައިވާ ފެންވަރަށް ބަލާއިރު އާންމުގޮތެއްގައި ލީޓަރެއްގައި ހިމެނޭ ޓީ.ޑީ.އެސް (ސާފުކަން ދައްކުވައިދޭ މާއްދާ) 500މގ/ލ އަށްވުރެ ދަށެވެ. ނަމަވެސް، ޑރ. އަކުއަރގާރޑްގެ މެޝިންތަގުގެ އެހީގައި ފަސޭހަކަމާއެކު 2000މގ/ލ ޓީ.ޑީ.އެސް އަށް ފެން ސާފުކުރެވެއެވެ. ޙަރަދުތައް ...

The post ޑރ. އަކުއަގާޑް ވޯޓާ ޕިއުރިފަޔާރސް ރާއްޖެއަށް މުހިންމުވައި 8 ސަބަބު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

ގިނަ ވަނަތަކެއް ލިބިފައިވާ މަޤްބޫލު ބްރޭންޑެއް

130 އަށްވުރެ ގިނަ ބައިނަލްއްޤުއާމީ ކުރިއާރާފައިވާ ލޭބޯޓަރީތަކުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވުމާއެކު ދުނިޔޭގެ އެކިހިސާބުތަކުގެ 10 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ އާއިލާތަކުގެ އިތުބާރު މި ޕިއުރިފަޔަރ އަށް ވަނީ ލިބިފައެވެ.

%100 ފުރިހަމަ ރައްކާތެރިކަން

ރާއްޖޭގައި ފެން ސާފުކުރެވިފައިވާ ފެންވަރަށް ބަލާއިރު އާންމުގޮތެއްގައި ލީޓަރެއްގައި ހިމެނޭ ޓީ.ޑީ.އެސް (ސާފުކަން ދައްކުވައިދޭ މާއްދާ) 500މގ/ލ އަށްވުރެ ދަށެވެ. ނަމަވެސް، ޑރ. އަކުއަރގާރޑްގެ މެޝިންތަގުގެ އެހީގައި ފަސޭހަކަމާއެކު 2000މގ/ލ ޓީ.ޑީ.އެސް އަށް ފެން ސާފުކުރެވެއެވެ.

ޙަރަދުތައް %90 ކުޑަވުން

ޑރ. އެކުއަރގާރޑްގެ އެހީގައި މަހެއްގެ މައްޗަށް ފެން ގަތުމަށް ޙަރަދުވައި 10000 ރުފިޔާގެ ތެރެއިން %90 ސަލާމަތް ކޮއްދެއެވެ.

ފަހުގެ ޓެކްނޮލޮޖީ އެކުލެވިފައިވުމާއެކު ހަރުކުރަން ފަސޭހަ

އެލް.އީ.ޑީ ސްކްރީންގެ އެހީގައި ފެން ސާފުކުރާގޮތާއި، ފެން ހުރި މިންވަރު އެގުމާއެކު ސާރވިސް އެލާރޓް ވެސް އެކުލެވެއެވެ.

ޔުނިވާރސަލް ވޯޓަރ ޕިއުރިފަޔަރ (އާރް.ޢޯ، ޔޫ.ވީ، ޔޫ.އެފް)

އާރް.އޯ ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި ޔޫ.ވީ ރޭސް އަދި ޔޫ.އެފް ބޭނުންކޮށްގެން ލޮނާއި ބަރު މާއްދާތައް ފެނުން ވަކިކުރެވޭއިރު ފެނުގައި ހިމެނޭ މުހިންމު މާއްދާތަކާއި ޤުދުރަތީ ރަހަ ދަމަހައްޓައިދެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ އެންމެ ރަގަނޅު ވޯޓަރ ޕިއުރިފަޔަރ

ޑރ. އެކުއަރގާރޑް ޕިއުރިފަޔަރ އަކީ އެއަގެއްގައި މިވަގުތު ރާއްޖޭގައި ހުރި އެންމެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ޕިއުރިފަޔަރއެވެ. އެގޮތުން، ގަޑިއިރެއްގެ ތެރޭގައި 15 ލީޓަރުގެ ފެން ފިލްޓަރ ކުރެވޭއިރު ނިއުޓްރިޝަން، ބައިއޯޓްރޮން އަދި މިނަރަލް ގާރޑް ފަދަ ބައިތައްވެސް ހިމެނިފައިވެއެވެ.

The post ޑރ. އަކުއަގާޑް ވޯޓާ ޕިއުރިފަޔާރސް ރާއްޖެއަށް މުހިންމުވައި 8 ސަބަބު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/info/48476/feed/ 0
ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47179/ http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47179/#respond Sun, 09 Jun 2019 09:13:21 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=47179

އެބައިމީހުންނީ އީމާންކަމުގެ ފޮނި ލިބިފައިވާ މީހުން ކަމުގައިވުން. ރަސޫލުﷲ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (ثَلَاثَةٌ مَنْ كُنَّ فِيْهِ وَجَدَ بِهِنَّ حَلَاوَةَ الْإِيْمَانِ: أَنْ يَكُوْنَ اللهَ وَرَسُوْلَهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا، وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلّه، وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُوْدَ إِلَى الْكُفْرِ بَعْدَ أَنْ أَنْقَذَهُ اللهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ) މާނައަކީ: “ތިންކަމެއް ފުރިހަމަވެއްޖެމީހާ ...

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>


  1. އެބައިމީހުންނީ އީމާންކަމުގެ ފޮނި ލިބިފައިވާ މީހުން ކަމުގައިވުން. ރަސޫލުﷲ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (ثَلَاثَةٌ مَنْ كُنَّ فِيْهِ وَجَدَ بِهِنَّ حَلَاوَةَ الْإِيْمَانِ: أَنْ يَكُوْنَ اللهَ وَرَسُوْلَهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا، وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلّه، وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُوْدَ إِلَى الْكُفْرِ بَعْدَ أَنْ أَنْقَذَهُ اللهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ) މާނައަކީ: “ތިންކަމެއް ފުރިހަމަވެއްޖެމީހާ އީމާންކަމުގެ ފޮނިކަން ޙާޞިލްކޮށްފިއެވެ. ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އެހެން ކޮންމެ އެއްޗަކަށްވުރެބޮޑަށް އެމީހެއްގެ ކިބައަށް ލޯބުވެތިކަންބޮޑުވެއްޖެމީހާ، އަދި މީހަކުދެކެ ލޯބިވަނީ ހަމައެކަނި ﷲ އަށް ޓަކައި ކަމުގައި ހަދައިފިމީހާ އާއި، ނަރަކައިގެ އަލިފާންގަނޑުގެތެރެއަށް ވެއްޓިގަތުމަށް ނޭދޭފަދައިން ކުފުރުވެރިކަމުން ސަލާމަތްކުރެއްވުމަށްފަހު އެޔަށް އެނބުރި ދިޔުމަށް ނޭދޭމީހާ އެވެ.
  2. އެބައިމީހުންނީ ﷲ ގެ ލޯތްބާއި ޢަރްޝީގެ ހިޔާވަހިކަން ލިބިގެންވާ މީހުންކަމުގައި ވުން. ﷲ ތަޢާލާ ގިޔާމަތްދުވަހުން ބަސްވަޙީ ކުރައްވާނެއެވެ. (أَيْنَ الْمُتَحَابُّوْنَ بِجَلَالِيْ، اَلْيَوْمَ أُظِلُّهُمْ فِيْ ظِلِّيْ يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلِّيْ) މާނައަކީ: “ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީ ކުރައްވާނެއެވެ. ތިމަން ﷲ ގެ ޖަލާލުވަންތަކަމަށްޓަކައި ލޯބިވީމީހުންކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ތިމަން ﷲ ގެ ހިޔާވަހިކަންފިޔަވާ އެހެންހިޔާވަހި ކަމެއް ނުވާ މިއަދުގައި އެބައިމީހުންނަށް ހިޔާވަހިކަން ދެއްވާނަމެވެ”.

އަދިވެސް އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللهُ فِيْ ظِلِّهِ يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ”. مِنْهُمْ “… وَرَجُلَانِ تَحَابَّا فِيْ اللهِ اجْتَمَعَا عَلَيْهِ وَتَفَرَّقَا عَلَيْهِ) މާނައަކީ: “ތިމަން ﷲ ގެ ހިޔާވަހިކަންފިޔަވާ އެހެން ހިޔާވަހިކަމެއް ނުވާ ދުވަހުގައި ހަތްމީހަކަށް ހިޔާވަހިކަން ދެއްވާނަމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ﷲ އަށް ޓަކައި ލޯބިވެ ގުޅުންބަދަހިކޮށް، އަދި ﷲ އަށް ޓަކައި ވަކިވާ މީހުންވެއެވެ”.

އަދިވެސް ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (إِنَّ رَجُلاً زَارَ أَخًا لَهُ فِيْ قَرْيَةٍ أُخْرَى، فَأَرْصَدَ اللهُ تَعَالَى عَلَى مَدْرَجَتِهِ مَلَكًا، فَلَمَّا أَتَى عَلَيْهِ، قَالَ: أَيْنَ تُرِيْدُ؟ قَالَ: أُرِيْدُ أَخًا لِيْ فِيْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ، قَالَ: هَلْ لَكَ مِنْ نِعْمَةٍ تَرُبُّهَا عَلَيْهِ؟ قَالَ: لَا، غَيْرَ أَنَّنِيْ أَحْبَبْتُهُ فِيْ اللهِ تَعَالَى، قَالَ: فَإِنِّيْ رَسُوْلُ اللهِ إِلَيْكَ أُخْبِرُكَ بِأَنَّ اللهَ قَدْ أَحَبَّكَ كَمَا أَحْبَبْتَهُ فِيْهِ) މާނައަކީ: “މީހަކު އޭނާގެ އަޚަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަށް ޓަކައި އަޚާގެ ރަށަށް ދަތުރުކުރިއެވެ. އޭނާގެ ދަތުރުގެ މަގުމަތީގައި މަލާއިކަތްބޭކަލަކާއި ބައްދަލުވިއެވެ. މަލާއިކަތާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަދަނީ ކޮންތަނަކަށް ހެއްޔެވެ؟ ޖަވާބުގައި ބުންޔެވެ. މި ރަށުގައި އުޅޭ އަހަރެންގެ އަޚަކަށް ޒިޔާރަތް ކުރާށެވެ. މަލާއިކަތާ ދެންނެވިއެވެ. “އޭނާގެ ކިބައިން އެއްވެސް ކަމެއް ބޭނުންވެފައި އެބައޮތްހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ޖަވާބުގައި ބުންޔެވެ. ނޫނެކެވެ. ހަމައެކަނި ﷲ އަށް ޓަކައި އޭނާ ދެކެލޯބިވާތީވެއެވެ. މަލާއިކަތާ ދެންނެވިއެވެ. “އަހުރެންނީ ކަލޭގެ ގާތަށް މާތް ﷲ ފޮނުއްވި ރަސޫލު ބޭކަލަކީމެވެ. ﷲ އަށް ޓަކައި ތިބާގެ އަޚާ ދެކެ ލޯބިވީ ފަދައިން ﷲ ތިބާ ދެކެ ލޯބިވެވަޑައިގެންފިކަމުގެ ޚަބަރު ތިބާ އަށް ދިނުމަށް ޓަކައެވެ”.

  • އެބައިމީހުންނީ ގިޔާމަތް ދުވަހުން ސުވަރުގޭގެ އަހްލުވެރިން ކަމުގައި ވާނޭކަން. ރަސޫލު ﷲ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (مَنْ عَادَ مَرِيْضاً نَادَى مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ ، طِبْتَ وَطَابَ مَمْشَاكَ وَتَبَوَّأْتَ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلًا) މާނައަކީ: “ބަލިމީހަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށްފިނަމަ އުޑުން ގޮވާލައްވާ ބޭކަލަކު ގޮވާލައްވާނެއެވެ. ކަލޭ ތިޔަކުރީ ވަރަށް ހެޔޮ ރަގަޅު ކަމެކެވެ. ތިކަމަށްޓަކައި ކަލޭ އެޅި ކޮންމެ ފިޔަވަޅަކީ ވެސް ވަރަށް ރަގަޅު ހެޔޮ ކަމެކެވެ. ކަލޭ ސުވަރުގެއިން ގަނޑުވަރެއް ތައްޔާރުކޮށްފިއެވެ”.
  • އެކަމަކީ ﷲ އަށް ކުއްތަންވަންތަ ވުމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭނެ އެންމެ ހެޔޮކަންތައް ކަމުގައިވުން. އެންމެ ފުރިހަމަ އީމާން ކަމަކީ ކޮބައިތޯ ސުވާލު ކުރެވުމުން ކީރިތި ރަސޫލުﷲ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (أَنْ تُحِبَّ لِلّهِ وَتُبْغِضَ لِلّهِ…”. قِيْلَ: وَمَاذَا يَا رَسُوْلَ اللهِ؟ فَقَالَ: “وَأَنْ تُحِبَّ لِلنَّاسِ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ، وَتَكْرَهُ لَهُمْ مَا تَكْرَهُ لِنَفْسِكَ) ﷲ އަށް ޓަކައި ލޯބިވާށެވެ. އަދި ﷲ އަށް ޓަކައި ރުޅިވާށެވެ. ދެންނެވުނެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. ދެން ކޮންކަމެއްތޯއެވެ؟ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “ތިބާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ކުރާ ލޯބި މީސްތަކުންނަށްވެސް ކުރުމެވެ. އަދި ތިބާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނޭދޭކަންތައް އަނެކުންނާއި މެދުވެސް ނޭދުމެވެ”.

5. އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ ސަބަބުން މާތް ﷲ އެބައިމީހުންގެ ފާފަ ފުއްސަވާނެކަން. ކީރިތި ރަސޫލާ-ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَلْتَقِيَانِ يَتَصَافَحَانِ إِلَّا غُفِرَ لَهُمَا قَبْلَ أَنْ يَتَفَرَّقَا) މާނައަކީ: “ދެމުސްލިމަކު އެއްވެ އަތާ އަތްޖޯޑުކޮށް ސަލާމްކޮށްފިނަމަ އެދެމީހުން ވަކިވެގެން ދިޔުމުގެ ކުރިން މާތް ﷲ އެދެމީހުންގެ ފާފަ ފުއްސަވާ ދެއްވާނެއެވެ”.

އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ ޝަރުޠުތައް:

  1. އުޚުއްވަތްތެރިކަން ބާއްވަނީ ﷲ އަށް ޓަކައި ކަމުގައިވުން. އަދި ﷲ ގެ ރުއްސެވުން ހޯދުމަށްޓަކައި ކަމުގައިވުން. ދުނިޔަވީ މަޞްލަޙަތެއް، ފައިދާއެއް އެކަމުގެ ފަހަތުގައި ނުވުން. މި އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ ހުރިހާވެސް ބޭނުމަކީ އަދި މަގްޞަދަކީ ﷲ ތަޢާލާގެ ރުއްސެވުމާއި ލޯބި ޙާޞިލް ކުރުން ކަމުގައި ވުން. ރަސޫލު ﷲ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (إنما الأعمال بالنيات) މާނައަކީ: “ހަމަކަށަވަރުން ޢަމަލުތައްވަނީ ނިޔަތާއި އެއްގޮތަށެވެ”.
  2. ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް އުޚުއްވަތްތެރިކަން ބޭއްވުން. މޫސާ ޢަލައިހިއްސަލާމް ﷲ ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުން އެދި ދެންނެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނާއި ހަވާލު ކުރެވުނު ރިސާލަތު މީސްތަކުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި އެހީތެރިއެއް ކަމުގައި ހާރޫން ޢަލައިހިއްސަލާމް ހަމަޖައްސަވައި ދެއްވާށެވެ. ޠާހާ ސޫރަތުގެ 29 އިން 35 އަށް މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي (29) هَارُونَ أَخِي (30) اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي (31) وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي (32) كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيرًا (33) وَنَذْكُرَكَ كَثِيرًا (34) إِنَّكَ كُنْتَ بِنَا بَصِيرًا) މާނައަކީ: “މޫސާ ޢަލައިހިއްސަލާމް ދުޢާގައި ވިދާޅުވިއެވެ. މިއަޅާގެ މަސައްކަތުގައި އެހީވާނެ މީހަކު މިއަޅާގެ ޢާއިލާގެ ތެރެއިން ދެއްވާފާންދޭވެ. އެމީހަކު އަޅުގެ އަޚް ޙާރޫން ކަމުގައި ހަމަޖައްސަވައިދެއްވާފާންދޭވެ. އޭނާ މެދުވެރިކުރައްވާ އަޅުގެ ބާރު ގަދަކުރައްވާފާންދޭވެ. އަދި އޭނާ އަޅުގެ މަސައްކަތުގައި ބައިވެރިކުރައްވާފާންދޭވެ. އަޅަމެން އިބަ ﷲ ގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމަށް ހެކިވެ، ގިނަގިނައިން ޘަނާ އާއި ޝުކުރު ދެންނެވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އަޅަމެން ގިނަގިނައިން އިބަ ﷲ ގެ މަތިން ހަދުމަ ކުރުމަށްޓަކައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އިބަ ﷲ އަޅަމެންގެ ޙާލު ދެނެވޮޑިގެންވަމެވެ”.

ރަސޫލު ﷲ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (ما نفعني مالُ أحدٍ قطّ مَا نفعني مالُ أبي بكر) މާނައަކީ: “އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ މުދަލުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފައިދާކުރިވަރަށް އެހެންމީހެއްގެ މުދަލުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފައިދާ އެއް ނުކުރެއެވެ”.

  • އިސްލާމްދީނުގައި އެއް މުސްލިކަމު އަނެއް މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް ދެއްވާފައިވާ ޢާއްމު ޙައްގުތައް ދިނުން. ރަސޫލު ﷲ -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (حق المسلم على المسلم ست: إذا لقيه سلَّم عليه، وإذا عطس أن يشمِّته، وإذا مرض أن يعُوده، وإذا مات أن يشيعه، وإذا أقسم عليه أن يبرَّه، وإذا دعاك فأجِبْه) މާނައަކީ: “އެއްމުސްލިމަކު އަނެއް މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށްވާ ޙައްގުތައް ހަޔެކެވެ. ބައްދަލުވެއްޖެނަމަ ސަލާމް ކުރާށެވެ. ކިނބިހި އަޅައި، އަލްޙަމްދު لله ކިޔައިފިނަމަ “ޔަރްޙަމުކަﷲ” އޭ ބުނާށެވެ، ބަލިވެއްޖެނަމަ ޒިޔާރަތްކުރާށެވެ، މަރުވެއްޖެނަމަ ޖަނާޒާގައި ބައިވެރިވާށެވެ، ހުވައެއްކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ ވަޢުދެއްވެއްޖެނަމަ އެވަޢުދެއްފުއްދައިދޭށެވެ، ދަޢްވަތެއް ދީފިނަމަ އެޔަށް އިޖާބަ ދޭށެވެ”.

އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ ރިވެތި ނަމޫނާތައް:

  1. މުހާޖިރުންނާއި އަންޞާރުން އަޚް ކުރެއްވުން. އަދި އައުސްވަންހަ އާއި ޚަޒްރަޖް ވަންހައިގެ މީހުން އަޚް ކުރެއްވުން. ރަސޫލުﷲ-ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- މުހާޖިރިއްޔަ ބޭކަލެއްގެ އަތްޕުޅުގައްޔާއި އަންޞާރިއްޔަ ބޭކަލެއްގެ އަތްޕުޅުގައި ހިއްޕަވާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ﷲ އަށް ޓަކައި ދެމީހުން ދެމީހުންނަށް (މުހާޖިރީ އަކާއި އަންޞާރީ އެއް) އަޚުންކަމުގައިވާށެވެ”.  ސަޢުދު ބިން ރަބީޢާ އާއި ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފު އަޚް ކުރެއްވި ހިނދު ސަޢުދު ކަންތައްކުރެއްވިގޮތަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ މުދަލުގެ ދެބައިކުޅައެއްބައި ޢަބްދުއްރަޙްމާނަށް ހަދިޔާ ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ދެގެއިންކުރެ އެއްގެ ޢަބްދުއްރަޙްމާނަށް ހަދިޔާ ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބީންގެ ތެރެއިން ޢަބްދުއްރަޙްމާނަށް ކަމުދާ ބޭކަނބަލަކު ވަރިކުރައްވާ ޢިއްދާ ހަމަވުމުން ކައިވެނިކޮށްދެއްވިއެވެ.

ނަމަވެސް މުހާޖިރުން އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވީ ޢިއްފަތްތެރިކަމެވެ. ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް- ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު- ވިދާޅުވިއެވެ. “ކަލޭގެފާނުގެ މުދަލާއި އަނބިން އަދި ގޯތި ހުރިގޮތަށް ބަހައްޓާށެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ބާޒާރު ހުންނަ ތަން ބުނެދޭށެވެ. ދެން ސަޢުދު ބިން ރަބީޢާ އަތުން ދަރަންޔަށް ފައިސާކޮޅެއް ނަންގަވައިގެން ވިޔަފާރި އެއް ފެއްޓެވިއެވެ. މާތް ﷲ ރިޒްގުގެ މަގުތައް ތަނަވަސްކޮށްދެއްވިއެވެ. މާތް ﷲ އަލްޙަޝްރު ސޫރަތުގެ 8 ވަނަ އާޔަތާއި 9 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنْ اللهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمْ الصَّادِقُونَ (8) وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمْ الْمُفْلِحُونَ(9)) މާނައަކީ: “އެއުރެންގެ ގެދޮރުންނާއި، އެއުރެންގެ މުދަލުން ނެރެލާފައިވާ فقير مهاجر ންނަށް (އެ فَىء މުދަލުގައި) حق އެއްވެއެވެ. އެއުރެންނީ اللَّه ގެ حضرة ން فضل ވަންތަވެރިކަމާއި، ރުހިވޮޑިގަތުން އެދޭ މީހުންނެވެ. އަދި اللَّه އަށާއި، އެކަލާނގެ رسول އާއަށް نصر ދޭ މީހުންނެވެ. އެއުރެންނީ ހަމަ ތެދުވެރިންނެވެ.”

  • ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހުގައި މުޝްރިކުންގެ ހަތްދިހަ މީހުން އަސީރުކުރެވުނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މުޞްޢަބް ބިން ޢުމައިރު ގެ އަޚް ޢަޒީޒުވެސް ހިމެނުނެވެ. އެތަން މުޞްޢަބަށް ފެނިވަޑައިގަތުމުން އޭނާގެ މުސްލިމް އަޚާ އަށް ދެންނެވިއެވެ. “ތިބާގެ ތިޔަ އަސީރުގެ މައްޗަށް ހަރުކަށިވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ. އަދި އޭނާގެ ކބައިން ތިބާ ބޭނުންވަރަކަށް ފައިސާ އަށް އެދޭށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އޭނާގެ މަންމަ އަކީ މުދާވެރިއެކެވެ. އެހިނދު ޢަޒީޒު ވިދާޅުވިއެވެ. “ތިޔައީ ތިބާގެ އަޚާ އާއި މެދުގައި ކަންކުރަން އެންމެ ރަގަޅު ގޮތް ހެއްޔެވެ؟”، އެހިނދު މުޞްޢަބް ވިދާޅުވިއެވެ. “ތިޔައީ އަހަރެންގެ އަޚެއް ނޫނެވެ. އަހަރެންގެ އަޚަކީ މިހުރީއެވެ. މިހެންވިދާޅުވެ މުސްލިމް އަޚާ އަށް އިޝާރާތް ކުރެއްވިއެވެ.

މިއިން އެގެނީ ނަސަބު ގެ އަޚްވަންތަ ކަމަށްވުރެ ދީނުގެ ގޮތުން އޮންނަ އަޚްވަންތަކަން ވަރުގަދަ ކަމެވެ.

(فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ) ތިޔަބައިމީހުންގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ އަޚުންގެ މެދުގައި މައްސަލަ ޖެހުމުން، އެކަން ޙައްލުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރާ ފަދައިން، މުސްލިމް އަޚުންގެ މެދުގައި މައްސަލަ ޖެހުމުންވެސް އެކަން ޞުލްޙަވެރި ކުރުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ.

(وَاتَّقُوا اللَّـهَ) އަދި ތިޔަބައިމީހުން މާތް ﷲ އަށް ތަގްވާވެރިވާށެވެ. ތަގްވާގެ މާނަ އާއި އޭގެ މޭވާގެ ވާހަކަ އިސްވެގޮސްފިއެވެ. މުރާޖަޢާ ކުރައްވާށެވެ.

(لَعَلَّكُمْ تُرْ‌حَمُونَ) ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް ތަގްވާވެރިވެއްޖެނަމަ، ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަޙްމަތް ލައްވާނެތެވެ. އެހެންކަމުން، ﷲ ގެ ރަޙްމަތް ޙާޞީލު ކުރުމަށް ޓަކައި، ﷲ އަށް ތަގްވާވެރިވާށެވެ.

މުއިމިނުންނަށް ރިވެތި އަޚްލާގު ދަސްކޮށްދެއްވަމުން ވަޙީ ކުރައްވަނީ (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ‌ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ عَسَىٰ أَن يَكُونُوا خَيْرً‌ا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِّن نِّسَاءٍ عَسَىٰ أَن يَكُنَّ خَيْرً‌ا مِّنْهُنَّ ۖ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ ۖ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ ۚ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُولَـٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ  )

(لَا يَسْخَرْ‌) ސުޚްރިޔާ އަކީ މަލާމާތްކޮށް ފުރައްސާރަކޮށް ހެދުމެވެ. މިދުނިޔެމަތީގައި މާތް ﷲ އެކި އިންސާނުން ލައްވާފައިވަނީ އެކި ދަރަޖަތަކުގެ މައްޗަށެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَ‌حْمَتَ رَ‌بِّكَ ۚ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۚ وَرَ‌فَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَ‌جَاتٍ لِّيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًا سُخْرِ‌يًّا ۗ وَرَ‌حْمَتُ رَ‌بِّكَ خَيْرٌ‌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ)[1] މާނައަކީ: ” ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ رحمة ބަހައިދެނީ އެއުރެން ހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ: އެއުރެން ބޭނުން މީހަކަށް ނަބީކަންދެނީ އެއުރެން ހެއްޔެވެ؟) ދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުމުގައި އެއުރެންގެމެދުގައި ދިރިއުޅުމުގެ ކަންތައްތައް ބެއްސެވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންކުރެ ބައެއްމީހުން، އަނެއްބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ދަރަޖަތަކަކަށް އުފުއްލެވީމެވެ. (އެއީ) އެއުރެންކުރެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔެއްގެ خدمة ތެރިކަން ހިފުމަށްޓަކައެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ رحمة އެއުރެން އެއްކުރާތަކެއްޗަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ.” 

އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (انظُرْ‌ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ وَلَلْآخِرَ‌ةُ أَكْبَرُ‌ دَرَ‌جَاتٍ وَأَكْبَرُ‌ تَفْضِيلًا  )[2] މާނައަކީ: “ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންކުރެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށްވުރެ މާތްކުރައްވާފައިވަނީ، ކޮންފަދައަކުންކަން ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ދަރަޖައިގެގޮތުން آخرة މާބޮޑެވެ. އަދި މާތްކުރެއްވުމުގެ ގޮތުންވެސް މާބޮޑުމެއެވެ.”

މާތް ﷲ އެކި އިންސާނުން އަނެއްބައި އިންސާނުންގެ މައްޗަށް ތަފާތު ގޮތްތަކުން މާތް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން، ޢިލްމުގެ ރޮގުން ތަފާތު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ވުރެ ޝަރްޢީ ޢިލްމުގެ ގޮތުން މަތިވެރިއެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ރިޒްގުގެ ގޮތުން ތަނަވަސްކޮށް ދެއްވާފައިވެއެވެ. އަނެއްބައިމީހުންނަށް އެކަން ނުދެއްވައެވެ. ބައެއް މީހުންނަކީ މަތިވެރި އަޚްލާގެއްގެ ބަޔަކު ކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. އަނެއްބަޔަކީ އެފެންވަރުގެ ބަޔަކަށް ނުވެދާނެއެވެ.

މިހުރިހާ ކަމެއްވެސް ތިމާ އަށް ދެއްވީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ކަމުން، ތިމާ އަށް ވުރެ ވަކި ކަމެއްގައި ދަށުދަރަޖައިގެ މީހުންގެ މައްޗަށް ބޮޑާވެގަނެ، ފުރައްސާރަކޮށް މަލާމާތްކޮށް ނުހެދުމަށް މިއާޔަތުގައި މިވަނީ އަންގަވާފައެވެ. ސަބަބަކީ އަނެކާ އަށް ވުރެ ވަކި ކަމެއްގައި ތިބާ ކުރިއަރާ ގޮސްފައިވަނީ ﷲ ގެ ބެއްސެވުމާއި އެއްގޮތަށެވެ. ﷲ އެގޮތަށް އެކަން މެދުވެރިކޮށްދެއްވީމައެވެ. ތިމާ އަށް ލިބިފައިވާ ނިޢުމަތެއްގެ ސަބަބުން އެހެން މީހުންނަށް ފުރައްސާރަކޮށް މަލާމާތްކޮށް ހަދާނަމަ، ޙަގީގަތުގައި އެމަލާމާތް ރައްދުކުރެވެނީ ﷲ އަށެވެ. އެހެނީ، ތިމާ އަށް ދެއްވި ނިޢުމަތް އަނެކާ އަށް ދެއްވާފައި ނުވާތީވެއެވެ.

(عَسَىٰ أَن يَكُونُوا خَيْرً‌ا مِّنْهُمْ) މިއަދު ނިކަމެތިވެފައިވާ މީހާ މާދަމާ ވަރުގަދަވެފައި ހުރެދާނެއެވެ. މިއަދު މީހަކާ ދިމާލަށް އޭނާގެ ނިކަމެތި ކަމުގެވާހަކަ ދައްކާ ފުރައްސާރަކޮށް ހަދައިފިނަމަ، މާދަމާ ތިބާ ހުރި މަގާމަށް އޭނާގޮސް، އޭނާ ހުރި މަގާމަށް ތިބާ އަށް ދާންޖެހިދަނެއެވެ. އެހެނީ މިހުރިހާ ކަމަކީ ﷲ ގެ ތަދްބީރެވެ. ތިމާގެ އެއްވެސް އާރެއް ބާރެއްގެ ދަށުން ހިނގާކަންތަކެއް ނޫނެވެ.

(وَلَا نِسَاءٌ مِّن نِّسَاءٍ عَسَىٰ أَن يَكُنَّ خَيْرً‌ا مِّنْهُنَّ ) އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންގެ ވާހަކަ ވަކިވަކިން ގެންނަވާފައި ވުމުގެ ބޭނުމަކީ މިޙުކުމަކީ (އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ފުރައްސާރަ ނުކުރުމަށް އަންގަވާފައިވާ އެންގެވުމަކީ) ވަކި ޖިންސަކަށް ޚާއްޞަ ކަމަކަށް ނުވުމެވެ. އަދި މިފަދައިން ބަޔަކު މީހުން އުފައްދަފާނެ ޝުބްހާ އަކުން ދުރުހެލި ކުރެއްވުމަށެވެ.

ގުރްއާނުގައި “ގައުމު” އަދި “ނިސާ” އެކުގައި އަތުވެއްޖެނަމަ، “ގައުމު” އަކީ ފިރިހެނުންނެވެ. އަދި “ނިސާ” އަކީ އަންހެނުންނެވެ.

“ގައުމު” އެކަނި ޛިކްރު ކުރެވިފައިވާނަމަ އެއީ ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންނެވެ. މިޘާލަކަށް ރަސޫލު ބޭކަލުންގެ ވާހަކަ އަންނަ އިރުގައި އެބޭކަލުން ފޮނުއްވުނީ އެބޭކަލެއްގެ ގައުމުގެ މީހުންގެ ގާތަށޭ އޮތުމުން ދޭހަވަނީ އެބޭކަލެއްގެ ގައުމުގެ ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންގެ ގާތަށް ކަމެވެ. ވަކި ޖިންސަކަށް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، “ގައުމު” އާއި “ނިސާ” މި ދެލަފްޡު އެއްކޮށް އަތުވެއްޖެނަމަ، “ގައުމު” އަކީ ފިރިހެނުންނެވެ. އަދި “ނިސާ” އަކީ އަންހެނުންނެވެ.

(وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ ) “ލަމްޒު” އަކީ ޢައިބު ކިޔުމެވެ. މިވެނި މީހަކީ ދިގުމީހެކޭ، ނުވަތަ ކުރުމީހެކޭ، ކަޅުމީހެކޭ ނުވަތަ ދޮންމީހެކޭ، ނުވަތަ އެނޫންވެސް މީހެއްގެ ކިބައިގާ ހުރި ޢައިބު ޞިފަ އެއްގެ ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ.

(وَلَا تَلْمِزُوا) މިބައި ދެގޮތަކަށް ތަފްސީރު ކުރެވެއެވެ. އެއީ:

  1. ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް ޢައިބު ކިޔާ ނުހަދާށެވެ. ސަބަބަކީ އަނެއް އަޚާ އަކީ ތިމާފަދަ އިންސާނެއް ކަމުން އޭނާ އަށް ޢައިބު ކިޔުމަކީ ތިމާގެ ނަފްސަށް ޢައިބު ކިޔުން ފަދަ ކަމަކަށް ވުމެވެ.
  2. ތިބާގެ އަޚާގެ ޢައިބު ނުކިޔާށެވެ. އެހެނީ ތިބާގެ އަޚާގެ ޢައިބު ކިޔައިފިނަމަ، ތިބާގެ އަޚާ ތިބާ އަށް ޢައިބު ކިޔާނެތެވެ. އެހެންކަމުން، ތިބާގެ އަޚާގެ ޢައިބު ކިޔުމުގެ ސަބަބުން، ތިބާގެ އަޚާ ތިބާއަށް ޢައިބު ކިޔައެވެ. އާޚިރު ނަތީޖާ އަކީ ތިބާ އަމިއްލަ އަށް ޢައިބު ކިޔުން ފަދަ ކަމަކަށް ވުމެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (إِنَّ أَكْبَرَ الْكَبَائِرِ أَنْ يَلْعَنَ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ ، قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَكَيْفَ يَلْعَنُ وَالِدَيْهِ ؟ قَالَ : يَسُبُّ أَبَا الرَّجُلِ فَيَسُبُّ أَبَاهُ ، وَيَسُبُّ أُمَّهُ فَيَسُبُّ أُمَّهُ)[3]              މާނައަކީ: “އެންމެ ބޮޑެތި ފާފަތަކުގެ ތެރޭގައި މީހަކު އޭނާގެ މައިންބަފައިންނަށް ލަޢުނަތް ދިނުން ހިމެނިގެންވެއެވެ”. ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ. “މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ މައިންބަފައިންނަށް ލަޢުނަތްދޭނީ ކިހިނަކުންތޯއެވެ؟” ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “މީހަކު އަނެކާގެ ބައްޕަ އަށް ހަޑިހުތުރު އެއްޗެހި ބުނުމުން އޭގެ ރައްދުގައި އަނެކާވެސް އެބަސް ބުނި މީހާގެ ބައްޕަ އަށް ހަޑިހުތުރު ބަސް ބުނެއެވެ. އަދި މީހަކު އަނެކާގެ މަންމަ އަށް ހަޑިހުތުރު ބަސް ބުނުމުން، ރައްދުގައި އަނެކާވެސް އެބަސް ބުނި މީހާގެ މަންމަ އަށް އެފަދަ ހަޑިހުތުރު ބަހެއް ބުނެއެވެ.”

ވީމާ، އެކަކު އަނެކަކަށް ޢައިބު ކިޔާ ހެދުމަކީ އިސްލާމްދީން ހުއްދަ ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޚަލްގީ ނުވަތަ ޚުލުގީ ޢައިބެއް ކަމުގައިވީނަމަވެސް އެވެ. ޚަލްގީ ޢައިބަކީ އުފެދުމުގައި ހުރި ޢައިބެވެ. މިފަދަ ކަންތަކަށް ޢައިބު ކިޔުމަކީ ޚާލުގުވަންތަ ﷲ އަށް ޢައިބު ކިޔުމެވެ. އެހެނީ، އެމީހަކު އެފަދަ ގޮތަކަށް އުފެއްދެވީ ﷲ އެވެ.

ޚުލުގީ ޢައިބަކީ ރުޅިގަދަވުން، ދޫހުތުރުވުން، ފަދަ ކަންތަކެވެ. މިފަދަ ކަމެއް މީހެއްގެ ކިބައިން ފެނުނު ނަމަވެސް އެމީހަކަށް ޢައިބު ކިޔައިގެން ނުވާނެއެވެ. އެހެނީ، މީހަކަށް ޢައިބު ކިޔަންވެއްޖެނަމަ ގިނަފަހަރަށް އެމީހަކަށް އެކަމެއް ލައިގަނެއެވެ. ވީމާ، މިފަދަ ނޭދެވޭ ޞިފައެއް މީހެއްގެ ކިބައިން ފެނިއްޖެނަމަ، އަޅުގަޑުމެންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ އެމީހަކަށް ނަޞޭޙަތްދީ އިޞްލާޙު ކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރުމެވެ. ރަސޫލުﷲ-ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ގެ ކިބައިން ވާރިދުވެފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “ދީނަކީ ނަޞޭޙަތެކެވެ”، މިގޮތަށް ތިންފަހަރު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ދެންނެވުނެވެ. އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. “ކާކަށްތޯއެވެ؟” ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “ﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ ފޮތަށާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އަށާއި މުސްލިމުންގެ ވެރިންނަށާއި ޢާއްމުންނަށެވެ”. މި ޙަދީޘުން ދޭހަވަނީ މުޅި ދީން ބިނާވެފައިވަނީ ނަޞޭޙަތުގެ މައްޗަށް ކަމެވެ. ޙައްޖަކީ ޢަރަފާތް ކަމުގައި ލެއްވި ފަދައިން ދީނަކީ ނަޞޭޙަތް ކަމުގައި މިވަނީ ލައްވާފައެވެ. މިއިން ދޭހަވަނީ ނަޞޭޙަތުގެ މަތިވެރި ކަމެވެ. ނަޞޭޙަތަކީ ރަސޫލު ބޭކަލުންގެ ވަޡީފާ އެވެ. ނަބީބޭކަލުން އެބޭކަލުންގެ ގައުމުގެ މީހުންނަށް ﷲ ގެ ކޯފާ އާއި ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވުމަށް އިންޛާރު ދެއްވުމަށްފަހު، ﷲ އެއްކައުވަންތަކޮށް، އެކަލާންގެ އަށް އަޅުކަން ޚާލިޞް ކުރުމަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. ނޫޙް ޢަލައިހިއްސަލާމް އެކަލޭގެފާނުގެ ގައުމުގެ މީހުންގެ ގާތުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. (أُبَلِّغُكُمْ رِ‌سَالَاتِ رَ‌بِّي وَأَنصَحُ لَكُمْ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّـهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ)[4] މާނައަކީ: ” އަހުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ رسول ކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަހުރެން އިއްވަމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް نصيحة ތެރިވަމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގޭ ކަންތައްތައް اللَّه ގެ حضرة ން އަހުރެންނަށް އެނގެއެވެ.” ހޫދު ޢަލައިހިއްސަލާމް އެކަލޭގެފާނުގެ ގައުމުގެ މީހުންގެ ގާތުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. (أُبَلِّغُكُمْ رِ‌سَالَاتِ رَ‌بِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ)[5] މާނައަކީ: ” އަހުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ رسول ކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަހުރެން އިއްވަމެވެ. އަދި އަހުރެންނީ، ތިޔަބައިމީހުންނަށްވާ أمانة ތެރި نصيحة ތެރިޔަކީމެވެ.” (ނުނިމޭ)


The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47179/feed/ 0
ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47141/ http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47141/#respond Sat, 08 Jun 2019 11:00:17 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=47141

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް (އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ) އޭ އެންމެހާ ލޮބުވެތި މުސްލިމް އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! ތިޔަބައި މީހުންނަށް ދުނިޔޭގެ ދަޅަތަކަށްވުރެ އާޚިރަތުގެ ބާއްޖަވެރިކަން މުހިއްމުކަން މަރުވުމަށްފަހު އެނގިގެންދާ ހުއްޓެވެ. ވީމާ އިސްލާމްދީނުގެ އިންތައް ފަހަނައަޅައި އެއްވެސް މުސްލިމަކު ގޮސްގެން ނުވާނެއެވެ. ގޮސްފިނަމަ އެއީ ކަނޑައެޅިގެން އަނިޔާވެރި އެކެވެ. ތިމާމެންގެ ކުށްފާފަ ތަށް ފުށްސެވުމަށް އެދި އޯގާވަންތަރަސްކަލާނގެ އަށް ތިޔަބައިމީހުން ދުޢާ ދަންނަވާށެވެ! މާތް ﷲ އީ ފާފަ ފުއްސަވާ އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެވެ. ...

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް

(އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ)

އޭ އެންމެހާ ލޮބުވެތި މުސްލިމް އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! ތިޔަބައި މީހުންނަށް ދުނިޔޭގެ ދަޅަތަކަށްވުރެ އާޚިރަތުގެ ބާއްޖަވެރިކަން މުހިއްމުކަން މަރުވުމަށްފަހު އެނގިގެންދާ ހުއްޓެވެ. ވީމާ އިސްލާމްދީނުގެ އިންތައް ފަހަނައަޅައި އެއްވެސް މުސްލިމަކު ގޮސްގެން ނުވާނެއެވެ. ގޮސްފިނަމަ އެއީ ކަނޑައެޅިގެން އަނިޔާވެރި އެކެވެ. ތިމާމެންގެ ކުށްފާފަ ތަށް ފުށްސެވުމަށް އެދި އޯގާވަންތަރަސްކަލާނގެ އަށް ތިޔަބައިމީހުން ދުޢާ ދަންނަވާށެވެ! މާތް ﷲ އީ ފާފަ ފުއްސަވާ އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެވެ.

އާދެ! ބަޣާޥާތް” މިބަހަކީ ޢަރަބިބަހުގެ ތެރެއިން އައިސް ދިވެހިބަހުގައިވެސް ބޭނުންކުރެވޭ ކަލިމައެއްކަމުން އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލައިލާނީ ދިވެހިބަހުގައި އެބަސް ބޭނުން ކުރާ މާނައިގެ މައްޗަށެވެ. އެގޮތުން:-

– ބަޣާވާތް: ނ. ގާނޫނާ ޚިލާފަށް ސަރުކާރު ބަދަލުކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތް
– ބަޣާވާތް ކުރުން: މ. ގާނޫނާ ޚިލާފަށް ސަރުކާރު ބަދަލުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުން (ދިވެހި ބަސްފޮތް ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤަޥުމީ ޔުނިވަރ ސިޓީގެ ދިވެހި ބަހާ ތާރީޚާ ބެހޭ މަރުކަޒު  ފުރަތަމަ ޗާޕް2011 ގެ ވަނަ 230 ޞަފްޙާ)
– ބާޣީ: ނއ. ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ސަރުކާރު ބަދަލު ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ މީހާ
– ބާޣީން: ނއ. ގާނޫނާ ޚިލާފަށް ސަރުކާރު ބަދަލުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރާމީހުން (ދިވެހި ބަސްފޮތް  224) ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤަޥުމީ ޔުނިވަރ ސިޓީގެ ދިވެހި ބަހާ ތާރީޚާ ބެހޭ މަރުކަޒު  ފުރަތަމަ ޗާޕް2011)

މަތީގައި ދިޔަ ތަޢާރަފުގެ ޙާޞިލަކީ:-

ބަޣާވާތަކީ އޭގައި އަސާސީ 2 ޝަރުޠެއް ހިމެނޭ ކަމެއް ކަމެވެ. 1- ސަރުކާރު ބަދަލު ކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރުން 2- އެ މަސައްކަތަކީ ޤާނޫނުން ތަންދީފައި ނުވާ މަސައްކަތަކަށްވުން. އަދި ކިއެއްތަ އެއީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުރާ މަސައްކަތެއްކަމުގައި ވުން.
އެހެންކަމުން މި ދެ ޝަރުޠު ހިމެނޭނަމަ އެއީ ބަޣާވާތެއް ކަމުގައި ދިވެހިބަހުގައި ކަނޑައެޅޭނެއެވެ. އަމައެފަދައިން ޤާނޫނުގެ ތެރެއިން ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަންދޭ އިމުގެ ތެރޭގައި ސަރުކާރެއް ބަދަލު ކުރަން ބަޔަކު މަސައްކަތް ކުރާ ކުރުމަކަށް ބަޣާވާތެއް ނުކިޔޭނެ މެއެވެ. އަދި ޑިމޮކްރަސީ ނިޡާމު ގެންގުޅޭ ވެރިކަމެއްގައި ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއިން ވެރިކަން ބަދަލުކުރާން މަސައްކަތް ކުރުން ކަނޑައެޅިފައި އޮންނަނީ ޑިމޮކްރަސީ ގެ އަސާސީ ޙައްޤެއް ކަމުގައެވެ. އޭގެ ދަށުން ވެރިކަމަށް އައުމަށް އަމާޒުކޮށްގެން ސިޔާސީ ޕާޓީތަކާއި، މަގުމަތީ އިޙްތިޖާޖް ތަކާއި، ހަޅުތާލުތައް ނެތްނަމަ ޑިމޮކްރަސީގައި ޞިފަ ކުރާނީ ޚުދުމުޚްތާރު ޑިކްޓޭޓަރޝިޕެއް ކަމުގައެވެ.
– ޢަރަބި ބަހުގައި ބާޣީ އަކީ ޙައްދުފަހަނަޅައިގޮސް ބާޠިލަށް ނިކުމެފައިވާ މީހާއެވެ.
– ޝަރުޢީ އިޞްޠިލާހަށް ބަލާއިރު ބާޣީންގެ ތަޢާރަފްގައި ތިރިން އަންނަ ޞިފަތައް އެކުލެވޭގޮތަށް ޢިލްމުވެރީން ގެ އިޞްޠިލާޙްގައި ބާޣީ ނުތަ ބަޣާވާތް ކުރާ މީހުން ކިޔާފައި ވެއެވެ.
– ޖަމާޢަތެއްގެ މީހުން
– ވެރިމީހާގެ ވެރިކަމާ އިދިކޮޅަށް ނިކުމެ ގަނެފައިވާ (ވެރިކަން ޤަބޫލުނުކޮށް އަމިއްލަވަންތަ އަމުރުވެރިކަމެއް ހިންގަމުން ދާ
– ވެރިމީހާގެއަތުން ވެރިކަން ނެގުމަށް އޮތް ޙުއްޖަތަކާއިގެން ނިކުމެފައިވާ
– އެއް ލީޑަރެއްގެ މައްޗަށް ޖަމާވެފައިވާ ލީޑަރެއް ނިކުމެގަނެފައިވާ ޖަމާޢަތުގައި ހުރުން
– ލަޝްކަރެއް ނެރެގެން ނޫނީ އެމީހުން ވެރިކަމުގެ ދަށަށް ނުގެނެވޭފަދަ ބާރުހުރި ބޮޑު ޖަމާޢަތެއް ކަމުގައިވުން
– އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ވެރިކަމަކަށް ގޮވާލާ ބަޔަކު ކަމުގައި ވުން
– ޝަރުޢީ ޙާކިމާ އާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެގަނެފައިވާ މީހުން
– ޝަރުޢީގޮތުން ޙާކިމެއްގެ ހުންނަންޖެހޭ އަހުލުވެރިކަމުގެ ޝަރުޠުން (ބުއްދި ސަލާމަތުންހުރުން- އިސްލާމްކަން- މިނޫންވެސް…)ޝަރުޠެއް އުނިވުމުގެ ސަބަބުން ޝަރުޢީ ހަމަތަކުގެ މަތީން ކަމުވޮށިގެންވާ މަޝްޥަރާގެ އަހުލުވެރީން ޙާކިމާ ބަދަލުކުރުމަށް ނުވަތަ ޢަޒުލު ކުރުމަށް ނިކުމެ އުޅޭ ޙާލަތެއްކަމުގައި ނުވުން

• މީގެ ތެރޭގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން ވެރިމީހާޔަށް ބައިޢަތު ނުހިފައި އަދި މަޑުކޮށްލައިގެން ތިބި މީހުނާއި، ވެރިއެއްގެ ވަކި އަމުރަކަށް ނުކިޔަމަންތެރިވާ މީހުންނެއް ނުހިމެނޭނެތެވެ. އެހެނީ ފިތުނައިގެ ދުވަސްވަރު ބައެއް ޞަޙާބީން އެއްވެސް ވެރިޔަކަށް ބައިޢަތު ނުހިފައި އިންތިޒާރުގައި މަޑުންތިއްބަވާފައިވާ ވުމުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި މުސްލިމުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ހަނގުނރާމަ ހިނގި ދުވަސްވަރު އެއްފަރާތުގައި ދުރުވެގެން ތިބި ބޭފުޅުންނަކީ ޙައްޤުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުން ކަމުގައިވެސް ޢިލްމުވެރީން ކަނޑައަޅުއްވާފައި ވާތީވެސް މެއެވެ.

• އަމުރަކަށްނުކިޔަމަންތެރިވުމަކީއެއީ ޝަރުޢީ ގޮތުން ހުއްދަ އަމުރެއްނަމަ ނުކިޔަމަންތެރީން ބެލެވޭނީ ކުށްވެރީން ކަމުގައެވެ. އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި އެއީ ބަޣާވާތް ކުރި ބައެއް ކަމުގައި ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. އެއީ އިސްލާމްދީން ހުއްދަނުކުރާ އަމުރެއްނަމަ އެ އަމުރަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުމަކީ އިސްލާމްދީން އަންގާ ގޮތެވެ. ކިޔަމަންތެރިވުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އެފަދަ އަމުރަކުން ނުކިޔަމަންތެރިވާ ރައްޔިތު މީހާ ކުށްވެރިއެއް ނުވާހުއްޓެވެ. އޭގައި ކުށްވެރިވާނީ އަމުރު ކުރާ ވެރި މީހާއެވެ.އުއްމަތުގެ ނަބިއްޔާ محمد صلى الله عليه وسلم حديث ކުރައްވާފައިވަނީ ” إنما الطاعة في المعروف” ކިޔަމަންވުން އޮތްކަން ކަށަވަރީ ހެޔޮކަންކަމުގެ މައްޗަށެވެ” އަދި ވެރިމީހާޔަށް ނުކިޔަމަންތެރިވި އަމުރަކީ އެއީ ދުނިޔެވީ މުޢާމަލާތުގެ އަމުރަކަށްވެފައި އެ ބައެއްގެ ޤާނޫނާއި ނިޒާމް ތަންނުދޭނަމަ އެއަމުރަށް ކިޔަމަންތެރި ނުވުން ވެސް ބަޣާވާތުގެތެރޭގައި ނުހިމެނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީ ގެ 64 ވަނަ މާއްދާގައިވަނީ ” ޤާނޫނަކުން ބާރުލިބިގެން ނޫނީ ދައުލަތުގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު، އެއްވެސް މީހަކަށް އަމުރެއް ކޮއްގެނެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ޣައިރު ޤާނޫނީ އެއްވެސް އަމުރަކަށް  ތަބާނުވުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ.”

– ޝަރުޢީގޮތުން ވެރިޔަކުޢަޒުލު ކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްހާހިނދަކު، ނުބައިއަމުރެއް ކުރިނަމަވެސް ނުވަތަ މުންކަރާތެއް ހިންގިނަމަވެސް އޭނާގެވެރިކަމުން ރައްޔިތުމީހާ ނިކުމެގަތުމުގެޙައްޤެއް ޝަރުޢީގޮތުން ލިބިއެއް ނުދެއެވެ. ނަމަވެސް ނުބައިކަން ކަންކަމާ މުންކަރާތަށް އިންކާރުކޮށް ބަޔާން ކޮށްދިނުމުގެ ޙައްޤު އެކަމަކާ  އެކަށީގެން ބީދަޔަކުން އެކަމުގެ އަހުލުވެރީންނަށާއި އަމުރުވެރީންނަށް ލިބިގެންވާނެ މެއެވެ.

– ނަމަވެސް ވެރިއެއްގެ ޖައްބާރުކަމާ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ޤަޥުމުގައި މުންކަރު މަނާކޮށް ހެދުމަށް ހުރަސްއަޅާފައިވާ ނަމަ ކުޑަމިނުން އެކަމަށް ހިތުން ނުރުހިހުރުމާއި ހިތުގެ އިންކާރު ބޭއްވުން އެއީ އީމާންކަމުގެ އެންމެ ފަހު ދަރަޖަ ކަމުގައި ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިފައި ވެއެވެ.

ދަންނައެ، ދީން ވަނީ ﷲ އަށެވެ. އެއްވެސް މަޚްލޫޤަކަށް ﷲ ގެ ދީނަށް ގޮތްކިޔައި ބަދަލު ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ.

– ވެރިއަކަށް ދަޢުވާކުރާމީހާޔަށް ޤަވުމުގެ ބާރުވެރިކަމާއި ކޮންޓްރޯލް ނެތި ، އަދި ރައްޔިތުންގެ ޖަމާޢަތާއި ލަޝްކަރުވެސް އެމީހެއްގެ ވެރިކަން އެކީއެކައްޗަކަށް ބަލައިނުގަންނަ ނަމަ ؛ އެމީހަކު ވެރިކަމަށް ދަޢުވާކުރަމުން ދިޔަ ކަމުގައިވިއަސް އެއީ ވެރިކަމުގެ ޝަރުޠު ހަމަވާ މީހެއްކަމުގައި ޝަރުޢީގޮތުން ނުވާހުއްޓެވެ. ސަބަބަކީ ވެރިކަމަކީ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ދީނާއި ދުނިޔޭގެ ކަންކަން ޢަދުލުވެރިމަގުން ހިންގަވައި، މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ޖެހޭ މައްސަލަތަށް ޙައްލުކުރުމަށް ފައިޞަލާކުރުމަށް ލިބިދެވޭ ބާރެއްކަމަށްވެފައި، އެބާރު ގެއްލިފައިވާ ޙާލަތެއްގައި ރައްޔިތުންގެ ތެރެއަކަށް ވެރިއަކު ހުރުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދޭ މަސަލަސްކަމާ ހަމަޖެހުން ލިބިގެން ނުދާނޭތީއެވެ. އެއާއެކު އެއަށްވުރެ ބާރުގަދަ ވެރިޔަކު ނިކުމެ އެމީހެއްގެ ވެރިކަމުގެ އާރާއިބާރު ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ހިންގަމުން އޭނާގެ ވެރިކަމުގެ މައްޗަށް މަޝްވަރާގެ އަހުލުވެރީންނާއި ޤަވުމުގެ ބަސްކިޔޭ އެންމެހާ މީސްތަކުން ކިޔަމަންވެގެން ވެފައިވުމާވެސް އެކުއެވެ.

• މަތީގައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ވެރިމީހާޔާ އިދިކޮޅުވެގަތުމުގެ ބާވަތްތައް ބަޣާވާތަކަށް ވާކަން ނުވަތަ ނުވާކަން ކަނޑައަޅަން އެނގޭހުއްޓެވެ.

– އެހެންކަމުން ވެރިމީހާޔާ ރައްޔިތުންގެ ބަޔަކު އިދިކޮޅުވެގެންދާ ދިއުމަކީ ބަޣާވާތް ކުރުމެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅިގެން ހިނގައްޖެ ނަމަ އޭގެ މައްޗަށް ޝަރުޢީގޮތުން ތަރުތީބުވެގެންދާ ޙުކުމްތައް ދެނެގަތުމަކީވެސް މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް މުހިއްމު ކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. އެގޮތުން ތިރީގައިވާ ދާއިރާ ތަކަށް ޝަރުޢީގޮތުން ބަލައިލާން ޖެހޭނެއެވެ.

1. ބަޣާވާތްކުރަމުންދާ ޙާލު ބާޣާވާތްކުރާ މީހުންނާއިމެދު ވެރިމީހާ ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭ ގޮތް
2. ބަޣާވާތް ކުރަމުންދާކަން ރައްޔިތުންނަށް އަންގާ މަޝްވަރާތައް ކުރުން
3. ބަޣާވާތް ކުރަމުންދާ މީހުން މައިތިރި ކުރުމަށް ވެރިމީހާ ރައްޔިތުންނަށް ގޮވާލާ އެހީއަށް އެދުން
4. ބާޣީންގެ ހެކިވެރިކަން
5. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި ބާޣީންގެތެރެއިން ޤާޟީން ކުރާ ނިޔާތަކުގެ ޙުކުމް
6. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި އެމީހުން އަރައިގަނެފައިވާ ޝަރުޢީ ކުށްތަކުގެ ޙުކުމް
7. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި އެމީހުން ތަންފީޛު ކޮށްފައިވާ ޝަރުޢީ ޖާއިޒް ޙުކުމްތައް
8. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި ދެފަރާތުގައި ބައިވެރިވާ ޢާއްމުމުސްލިމުންގެ ޙުކުމް.
9. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި ދެފަރާތުގައި ބައިވެރިވާ ޣައިރު މުސްލިމުންގެ ޙުކުމް.
10. ބަޣާވާތްކުރަން ނިކުތްމީހުން މީހުން ވެރިމީހާޔާ ހަނގުރާމަ ނުކުރާނަމަ އެމީހުންނާމެދު އޮތް ޙުކުމް
11. ބަޣާވާތް ކުރަމުންދާ މީހުން ކިޔަމަންތެރިކަމުގެ ދަށަށްގެނައުމަށް ހަނގުރާމަ ކުރުމާއި އޭގެ އުޞޫލުތައް
12. ބާޣީންގެ މުދާ ޣަނީމާ ކުރުމާއި މީހުން ރަހީނު ކުރުމުގެ ޙުކުމް
13. މި ހަނގުރާމަތެރޭގައި ހަލާކުވާ ތަކެއްޗާއި މުދަލުގެ ޙުކުމާއި ޖާމިނުވާންޖެހޭ ފަރާތްތައް
14. އަސީރުންގެ ޙުކުމް
15. ދެފަރާތުންވެސް ޤަތުލުވާ މީހުންގެ ޙުކުމް ޝަހީދު ވުމާއި ވާރުތަ މުދަލުގެ ދާއިރާގެ ތެރެއިން
16. މުރުތައްދުވާ މީހުންނާއި ކާފަރުންނާއި ، ބިރުދައްކައިގެން މީސްތަކުންގެ މުދާފޭރުމަށް ނިކުމެގެން އުޅޭ ޑާކޫން(ޙަރާބާގެ އަހުލުވެރީން)ނާއި އަދި ބާޣީން  މި ހަތަރުބައި މީހުންނާ އިދިކޮޅަށް ވެރިޔާ ކުރާ ހަނގުރާމައިގެ ބާވަތާއި ބައިތަކުގެ ތަފާތު
17. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި ބަދަލުކުރެވޭ މުޢާމަލާތްތަކުގެ ޙުކުމް
18. ބަޣާވާތްކުރި މީހުންގެ ހެކިބަހުގެ ޙުކުމް
19. ބަޣާވާތުގެ އަހުލުވެރިންގެ ޤާޟީއެއްގެ ގޮތުގައި އެނޫން މީހަކު ބޭނުން ކޮށްފައިވާ ނަމަ އެކަމުގެ ޙުކުމް
20. ބަޣާވާތް ކުރަމުންދާ މީހަކާއެކު ބަޣާވާތް ނުކުރާ މީހެއްގެ ކޮމްޕެނީ ވިޔަފާރީ(ޙިއްޞާ ވިޔަފާރި) ގެ ޙުކުމް
21. ބަޣާވާތްކުރާ މީހާގެ ޝަފާޢަތާއި ޖާމިނުވުމުގެ ޙުކުމް
22. އެހާލަތުގައި އެމީހުން ޖަމާކުރި ޒަކާތުގެ ޙުކުމް
23. ސަރުކާރު މުޢާމަލާތްތަކާއި ދަރަނީގެ ކަންކަން
24. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި ބާޣީންގެ ވެރި މީހާޔަށް ޙައްޤުގައި ތިބިމީހުންގެ ތެރެއިން ޒަކާތްފަދަ ސަރުކާރަށް ދައްކަންޖެހޭ ކަމެއް ނުވަތަ މީހެއްގެ ޙައްޤެއް ވިޔަސް އަދާކުރިކަމަށް ދަޢުވާ ކޮށްފި ނަމަ އެ މައްސަލައިގެ ޙުކުމް
25. އެމީހުންނާ އިދިކޮޅަށް ހަތިޔާރު ބޭނުން ކުރުމާއި ބޭނުން ކުރަންޖެހޭ ހަތިޔާރުގެ ތަފްޞީލް
26. ބާޣީންނާ އިދިކޮޅަށް ބާޣީންގެ މީހުން ބޭނުންކުރުމުގެ ޙުކުމް
27. އަލިފާނުން ޙަމަލާ ދިނުމާއި އެންދުމުގެ ޙުކުމް
28. ބަޣާވާތުގެ ޙާލަތުގައި ބާޣީންނަށް ވާގިވެރިވެވޭ ފަދަ މުދާ ވިއްކުމުގެ ޙުކުމް
29. ބަޣާވާތް ކުރާ މީހުންނަށް މުހުލަތު ދިނުމާއި މެދު
30. މުސްލިމުންގެ ދެ ބައިގަނޑު ދުނިޔޭގެ ވެރިކަމަށްޓަކައި ހަނގުރާމަ ކުރުމުގެ ޙުކުމް
މިނޫންވެސް މިފަދަ ޙުކުމްތަކުގެ ތަފްޞީލު ..
31. ބަޣާވާތަކަށްފަހު ވެސް ޤަޥުމެއްގެ ވެރިކަމަށް ބަޔަކު ގަދަވެގަނެއްޖެނަމަ ދެން ޝަރުޢީގޮތުން އިސްލާމުންގެ މައްޗަށް ލާޒިމްވެގެންވަނީ ކޮން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށްކަން.
32.  އަހުލުއްސުންނަތި ވަލް ޖަމާޢަތުގެ ކައިރީގައި ޝަރުޢީ ގޮތުން ވެރިއެއްކަމަށް ބަލައިގަނެވޭ ތަފާތު ގޮތްތައް ދެނެގަތުން.  
 
އިސްވެދިޔަ ނުޤުތާތަކުގެ ތަފްޞީލް އިސްލާމީ ފިޤްހުވެރީން އެބޭކަލުންގެ ފޮތްތަކުގައި ތަފްޞީލްކުރައްވާފައި ވެއެވެ. މިފަދަ ތަފްޞީލްތަކާއި ހަމަތަކާއި އުޞޫލްތަކުން ހާމަވެގެންދާ ބޮޑުމަންޒަރަކީ އިސްސާނުންގެ ތެރެއަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އިސްލާމްދީން ގެނެސްދެއްވާފައިވާ ޝަރީޢަތަކީ ތަނަވަސް، އެހާމެ ފުރިހަމަ، ހުރިހާ ޒަމާނަކަށާއި ތަނަކަށް، އެންމެ އެކަށީގެންވާ ބީދަޔަކުން އެންމެހާ މަޚްލޫޤްތަކުގެ ޙައްޤުތައް އެކަތިއަނެކައްޗާއި ފުށު ނާރާނެފަދައިން އެކުލަވާލައްވާފައިވާ ދުނިޔޭގައި ދެވަނައެއް ނެތް ނިޒާމެއްކަމެވެ. މިކަމާ ޝައްކުކުރާކަށް އިންސާނާ ސިކުނޑީގައި ތަނެއްނެތެވެ. ސަބަބަކީ އިސްލާމްދީން އެއީ ﷲ ބާވައިލެއްވި ޝަރީއަތް ކަމުގައި ވުމެވެ. އަހަރެމެންގެ ދިރިތިބުމާއި މަރުވުންވެސް ވަނީ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. އިސްލާމުންގެ ގޮތުގައި ތިބެ ދުނިޔެ ދޫކުރާ ބައެއްކަމުގައި އަހަރެމެން ލައްވާށި! سبحانك أللهم وبحمدك أستغفرك وأتوب إليك

رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

(إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّـهَ لَعَلَّكُمْ تُرْ‌حَمُونَ)

(إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ) ހަމަކަށަވަރުން، އެންމެހައި މުއިމިނުންނަށްކީ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ އަޚުންތަކެއްފަދަ ބަޔެކެވެ.

އުޚުއްވަތްތެރިކަމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖަ އެއް ދެއްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. އިސްލާމީ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ މުޖްތަމަޢެއް ތަމްޘީލުކޮށްދޭ ކަމަކަށްވާތީވެއެވެ. އެހެންކަމުން މިކަމަށް އިސްލާމްދީނުގައި ވަރަށް މަތިވެރި އަހައްމިއްޔަތެއްވަނީ ދެއްވާފައެވެ.

ސޫރަތު އާލު ޢިމްރާންގެ 103 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعاً وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً) މާނައަކީ: “އަދި، މާތް ﷲ ގެ ދީނުގެ ރައްކާތެރިކަން ތިޔަބައިމީހުން އެންމެން އެކުގައި ލިބިގަންނާށެވެ. ވަކިވަކި ވެގެން ނުދާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ޢަދާވާތްތެރިން ކަމުގައި ވީހިނދު، މާތް ﷲ ތިޔަބައިމީހުން މައްޗަށް ދެއްވި ނިޢްމަތް ތިޔަބައިމީހުން ހަނދާން ކުރާށެވެ. ދެން އެހިނދު ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތައް އެކުވެރި ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ތިޔަބައިމީހުންނީ އަޚުންކަމުގައިވިއެވެ. އޭރު ތިޔަބައިމީހުން ތިބީ ނަރަކައިގެ ވަޅުގަނޑެއްގެ ތުންފަތްމަތީގައެވެ. ދެން މާތް ﷲ ތިޔަބައިމީހުން އެކަމުން ސަލާމަތް ކުރެއްވީއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގު ލިބޭތޯ، މާތް ﷲ އެކަލާނގެ އާޔަތްތައް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވަނީ އެފަދައިންނެވެ”.

މި އާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި އިބްނު ޖަރީރުއް ޠަބަރީ- ރަޙިމަހު ﷲ- ވިދާޅުވިއެވެ. “މުސްލިމުން އެއްބަޔަކު އަނެއްގެ ބަޔެއްގެ މައްޗަށް ޙަސަދަވެރިކަމެއް ރުޅިވެރިކަމެއް ނެތް ބަޔެއްގެ ގޮތުގައި، އަދި އެބައިމީހުންނާއި ޚިލާފްވެގަތް މުޝްރިކުންނާއި ކުރިމަތިލުމުގައި ގަދަފަދަ، މުސްލިމުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ނަޞްރުދީ، ވާގިވެރިވެ، އެހީތެރިވެދީ އުޅޭ، ބަޔެއްކަމުގައި ލެއްވީ ޙައްގުކަލިމަ ގަބޫލު ކުރުމުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުން ކަމުގައި ލައްވައި، ހިތްތައް އެކުވެރި ކުރެއްވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ”.

އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމަކީ އީމާންކަމާއި ތަގްވާ އާއި ގުޅިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތު ގެ 10 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَة) މާނައަކީ: “ހަމަކަށަވަރުން މުއިމިނުންނަކީ އަޚުންތަކެކެވެ”. މާނައަކީ ޙުރްމަތްތެރިވެގެން ވުމާއި ދީނުގެ ގޮތުން އަޚުންތަކެއް ކަމުގައި ވުމެވެ. ނަސަބުގެ ގޮތުން އަޚުންތަކެއް ކަމުގައި ވުމެއް ނޫނެވެ. އެހެންވެ ޢަރަބި ހަރުބަހެއްގައި ބުނެ އުޅެއެވެ. ” أُخُوَّةُ الدِّيْنِ أَثْبَتُ مِنْ أُخُوَّةِ النَّسَبِ ، فَإِنَّ أُخُوَّةَ النَّسَبِ تَنْقَطِعُ بِمُخَالَفَةِ الدِّيْنِ ، وَأُخُوَّةُ الدِّيْنِ لَا تَنْقَطِعُ بِمُخَالَفَةِ النَّسَبِ” މާނައަކީ: “ދީނުގެ އުޚުއްވަތްތެރިކަމަކީ ނަސަބުގެ އުޚުއްވަތްތެރި ކަމަށްވުރެ ވަރުގަދަ އެއްޗެކެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ދީންތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން ނަސަބުގެ އުޚުއްވަތްތެރިކަން ކެނޑިގެންދެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ނަސަބު ތަފާތުވުމަކުން ދީނުގެ އުޚުއްވަތްތެރިކަން ކެނޑިގެންނުދެއެވެ”.

އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމަކީ އީމާންކަމާއި ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އީމާންކަމަކާއި ނުލާ އުޚުއްވަތްތެރިކަމެއްވަނީނަމަ، އެއީ ޙަގީގީ ތެދުވެރި އުޚުއްވަތްތެރިކަމެއް ނޫނެވެ. އެޔަކު އެއްވެސް މޭވާ އެއް ފޮނިކަމެއް ނެތެވެ. ހަމަ އެއާއި އެކު، އުޚުއްވަތްތެރިކަމަކާއި ނުލައިވާ އީމާން ކަމަކީ ފުރިހަމަ އީމާންކަމަކަށް ނުވެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ޢަދާވާތްތެރިކަމަކަށް ބަދަލުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. ޒުޚްރުފް ސޫރަތުގެ 67 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (الأَخِلاَّءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقِينَ) މާނައަކީ: “އެދުވަހުން (ގިޔާމަތްދުވަހުން) ހުރިހާ އެކުވެރިން އެކަކު އަނެކަކަށް ޢަދާވާތްތެރިންކަމުގައިވެދެއެވެ. ތަގްވާވެރިވީ މީހުންފިޔަވައެވެ”.

އިސްލާމީ މުޖްތަމަޢުގައި އުޚުއްވަތްރިކަން ހިފެހެއްޓެވުމަށް ކީރިތި ރަސޫލާ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ވަރަށް ގިނަގުނަ މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއްވަނީ ކުރައްވާފައެވެ. އެގޮތުން އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވެ އުޅުމަށާއި، އެކަކު އަނެކަކާއި މެދުގައި ރަގަޅަށް ހީކުރުމަށާއި، ހިނިތުން މޫނަކާއިގެން އަޚާ އާއި ބައްދަލު ކުރުމަށާއި، ތަވާޟުޢުވެރި ވުމަށާއި މިނޫންވެސް މުއިމިނުންގެ މެދުގައި އުޚުއްވަތްތެރިކަން ދެމެހެއްޓޭނެ ކަންތައްތައް ކުރުމަށް އުއްމަތަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވެ ވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.

މުއިމިނުންގެ މެދުގައި އުޚުއްވަތްތެރިކަން ދެމެހެއްޓެވުމަށް ކީރިތި ރަސޫލާ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ކުރެއްވި މަސައްކަތްޕުޅު ދެގޮތަކުން ފެނިގެންދެއެވެ.

ފުރަތަމަ ގޮތަކީ: އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކެވެ. އެގޮތުން މުސްލިމް އަޚުންނާއި މެދު ހެޔޮކޮށް ހީ ކުރުމަށާއި، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އެހީތެރިވެ އުޅުމަށާއި، ޒިޔާރަތް ކުރުމަށާއި، މަރުވެއްޖެނަމަ ޖަނާޒާގައި ބައިވެރިވުމަށާއި މީނޫންވެސް މުއިމިނުންގެ ހިތްތަކުގައި އެކުވެރިކަމާއި އެއްބަނޑު އެއްބަފާކަން ދެމެހެއްޓޭނެހާ ކަންތައްތައް ކުރުމަށްވަނީ އަމުރު ކުރައްވާފައެވެ. ރަސޫލުﷲ-ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيْثِ) މާނައަކީ: “ތިޔަބައިމީހުން ހީތަކާއި ދުރުހެލިވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ހީ އަކީ އެންމެ ނުބައި ވާހަކައެވެ”. 

އަދިވެސް ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَنْفَعَ أَخَاهُ فَلْيَنْفَعْهُ) މާނައަކީ: “ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޚާ އަށް ފައިދާކުރަނިވި ފަދަ ކަމެއް ކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާމީހާ އެކަން ކޮށްދޭށެވެ”.

އަދިވެސް ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (مَنْ عَادَ مَرِيْضاً نَادَى مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ ، طِبْتَ وَطَابَ مَمْشَاكَ وَتَبَوَّأْتَ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلًا) މާނައަކީ: “ބަލިމީހަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށްފިނަމަ އުޑުން ގޮވާލައްވާ ބޭކަލަކު ގޮވާލައްވާނެއެވެ. ކަލޭ ތިޔަކުރީ ވަރަށް ހެޔޮ ރަގަޅު ކަމެކެވެ. ތިކަމަށްޓަކައި ކަލޭ އެޅި ކޮންމެ ފިޔަވަޅަކީ ވެސް ވަރަށް ރަގަޅު ހެޔޮ ކަމެކެވެ. ކަލޭ ސުވަރުގެއިން ގަނޑުވަރެއް ތައްޔާރުކޮށްފިއެވެ”.

އަދިވެސް ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (مَنِ اتَّبَعَ جَنَازَةَ مُسْلِمٍ إِيْمَاناً وَاحْتِسَاباً وَكَانَ مَعَهُ حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا وَيُفْرَغَ مِنْ دَفْنِهَا ، فَإِنَّهُ يَرْجِعُ مِنَ الْأَجْرِ بِقِيْرَاطَيْنِ ، كُلُّ قِيْرَاطٍ مِثْلُ أُحُدٍ، وَمَنْ صَلَّى عَلَيْهَا ، ثُمَّ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ تُدْفَنَ ، فَإِنَّهُ يَرْجِعُ بِقِيْرَاطٍ) މާނައަކީ: “އީމާންކަމާއި ދަރުމައަށް އެދިގެން މުސްލިމެއްގެ ޖަނާޒާގައި ބައިވެރިވެ، އޭނާގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކުރެވި، ވަޅުލައި ނިމެންދެން ބައިވެރިވެއްޖެމީހާ އަށް ދެ ގީރާޠު ދެއްވާނެއެވެ. ކޮންމެ ގީރާޠަކީ އުޙުދު ފަރުބަދަ ފަދައެވެ. އޭނާގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކޮށްފައި ވަޅުލުމުގައި ބައިވެރި ނުވެއްޖެނަމަ އެއް ގީރާޠު ދެއްވާނެއެވެ”.

ދެވަނަ ގޮތަކީ: އެކަލޭގެފާނުގެ ޢަމަލުފުޅުތަކެވެ. ރަސޫލުﷲ-ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަކީ ހުރިހާ މުސްލިމުންނަށްޓަކައި ހުރި ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާ އެކެވެ. އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ކަމަކަށް އަމުރު ކުރައްވާނަމަ ފުރަތަމަ އެކަމެއް ޢަމަލުން ކުރައްވާ ބޭކަލެއްކަމުގައި ވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަލްބައްރާއު ބިން ޢާޒިބް- ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު- ރިވާކުރެއްވިއެވެ. (رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ، وَهُوَ يَنْقُلُ التُّرَابَ حَتَّى وَارَى التُّرَابَ شَعْرَ صَدْرِهِ) މާނައަކީ: “ޚަންދަގު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހު ރަސޫލުﷲ- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ވެލި އުފުއްލަވާތަން ތިމަންކަލޭގެފާނު ދުށީމެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ މޭގެ އިސްތަށިތަކުގައިވެސް ވެލީގެ އަޘަރު ހުއްޓެވެ”.

އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމަކީ އިލާހީ ނިޢުމަތެކެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އަށް އިޚްލާޞްތެރިވީ އަޅުންނަށް އެކަލާންގެ ދެއްވާ ހަދިޔާ އެކެވެ. ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً) މާނައަކީ: “މާތް ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ނިޢުމަތެއްގެ ސަބަބުން ތިޔަބައިމީހުން އަޚުންތަކެއްކަމުގައި ލެއްވިއެވެ”. އެކަމަކީ ކިތަންމެ ވަރަކަށް މުދާ ހޭދަކުރިކަމުގައިވީނަމަވެސް ލިބޭނެ އެއްޗެއްނޫންކަމާއި، އެއީ މާތް ﷲ ދެއްވި އަގުބޮޑު ހަދިޔާ އެއްކަން ބަޔާން ކުރައްވާ އަލްއަންފާލް ސޫރަތުގެ 63 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ) މާނައަކީ: “ކަލޭގެފާނު މުޅިބިމުގައިވާހާ އެއްޗެއް ހޭދަކުރެއްވިނަމަވެސް އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް އެކުވެރިނުކުރެއްވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ﷲ އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް އެކުވެރި ކުރެއްވީ އެވެ”.

އާލު ޢިމްރާން ސޫރަތުގެ 103 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަޙީ ކުރައްވަނީ (وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ) މާނައަކީ: ” އަދި ތިޔަބައިމީހުން ޢަދާވާތްތެރިން ކަމުގައި ވީހިނދު، މާތް ﷲ ތިޔަބައިމީހުން މައްޗަށް ދެއްވި ނިޢްމަތް ތިޔަބައިމީހުން ހަނދާން ކުރާށެވެ. ދެން އެހިނދު ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތައް އެކުވެރި ކުރެއްވިއެވެ)،

މުއިމިނުންގެ މެދުގައިވާ އުޚުއްވަތްތެރިކަން ޞިފަކުރައްވަމުން ކީރިތި ރަސޫލާ-ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (مَثَلُ الْمُؤْمِنِيْنَ فِيْ تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ، كَمَثَلِ الْجَسَدِ الْوَاحِدِ، إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ، تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْأَعْضَاءِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى) މާނައަކީ: “މުއިމިނުންގެ މެދުގައިވާ އެކުވެރިކަމާއި އެކަކު އަނެކަކަށް ރަޙުމްކުރުމުގެ މިޘާލަކީ އެއް ހަށިގަނޑެއްގެ މިޘާލެވެ. ހަށިގަނޑުގެ އެއްގުނަވަނަކަށް ވޭންއެޅުމުން މުޅިހަށިގަނޑު ހޭލާހުރުމުގައްޔާއި އެކަމުގައި ބައިވެރިވެއެވެ”. މަގްޞަދަކީ މުއިމިނުންގެ އެކުވެރިކަމެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެކަކަށް ލިބޭ ކޮންމެ ދެރައެއްގައި އެހެން ހުރިހާ މުއިމިނުންވެސް ބައިވެރިވެއެވެ.

އަދިވެސް ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا) މާނައަކީ: “އެއް މުއިމިނަކު އަނެއް މުއިމިނެއްގެ މިޘާލަކީ އެކަތިއަނެކައްޗައް ގުޅިފައިވާ ޢިމާރާތެއްގެ މިޘާލެވެ”،

އެހެންކަމުން، އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ ސަބަބުން މުޖްތަމަޢުގެ އެންމެންނަކީ ރޫޙާނީ ގޮތުން ގުޅިލާމެހިފައިވާ އެއްބައިވަންތަ ބައެއް ކަމުގައި ހަދައިދެއެވެ. (ނުނިމޭ)

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47141/feed/ 0
ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47146/ http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47146/#respond Fri, 07 Jun 2019 11:03:59 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=47146

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް (އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ) އިމާމް އަބޫޙަނީފާ -ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ރައުޔު: އިމާމް އަބޫޙަނީފާ- ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “އެކަލޭގެފާނުގެ މަޛްހަބުގައި މަޝްހޫރު ގޮތަކީ އަނިޔާވެރި ޙާކިމަކާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެ ހަނގުރާމަ ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. އަދި ކަނޑީގެ ބޭނުން ކޮށްގެން ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. އިމާމް އަބޫޙަނީފާ- ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ދުވަސްވަރުގައި އަނިޔާވެރި ވެރިންނާއި ދެކޮޅަށް ނިކުން ހުރިހާ އެންމެންނަށް އެކަލޭގެފާނު ތާއީދު ...

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް

(އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ)

އިމާމް އަބޫޙަނީފާ -ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ރައުޔު:

އިމާމް އަބޫޙަނީފާ- ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “އެކަލޭގެފާނުގެ މަޛްހަބުގައި މަޝްހޫރު ގޮތަކީ އަނިޔާވެރި ޙާކިމަކާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެ ހަނގުރާމަ ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. އަދި ކަނޑީގެ ބޭނުން ކޮށްގެން ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމުގައެވެ.

އިމާމް އަބޫޙަނީފާ- ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ދުވަސްވަރުގައި އަނިޔާވެރި ވެރިންނާއި ދެކޮޅަށް ނިކުން ހުރިހާ އެންމެންނަށް އެކަލޭގެފާނު ތާއީދު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ޒައިދު ބިން ޢަލީ އޭ ކިޔުނު ބޭކަލަކު އުމަވީ ޚަލީފާ އަކާއި ދެކޮޅަށް ނިކުންނެވުމުން އަބޫޙަނީފާ- ރަޙިމަހުﷲ- އެކަމުގައި މާލީ ގޮތުން އެހީތެރިކަން ދެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ވާގިވެރި ވުމަށް މީސްތަކުންނަށް ގޮވާލައްވާ ނަޞޭޙަތްތެރިވެ ވަޑައިގަތެވެ.”

“އައްނަފްސުއް ޒަކިއްޔާ” ގެ ލަގަބު ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިﷲ- އަށް އިމާމް އަބޫޙަނީފާގެ އެހީތެރިކަން ލިބިވަޑައިގަތެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރުދިނުމަށާއި އެކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފުމަށް މިސްތަކުންނަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވި ކަމުގައިވެއެވެ. “ކާފަރުންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ކުރުމަށްވުރެ އެކަލޭގެފާނާއި އެކުގައި ނިކުތުން މާއައުލާ ކަން ބޮޑެވެ.”

ފަތާވާ އަލްބަޒާޒިއްޔާގެ މުއައްލިފް އިބްނުލް ބައްޒާޒާއި މުވައްފަގުލް މައްކީ(ޙަނަފީ މަޛްހަބުގެ ވަރުގަދަ ދެފަގީހުން) މިފަދައިން (އަނިޔާވެރި ވެރިޔަކާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެވިދާނެ ކަމަށް) އިމާމް އަބޫޙަނީފާގެ ކިބައިން ރިވާ ކުރައްވައެވެ.

އެހެންކަމުން، އިމާމް އަބޫޙަނީފާގެ ރައުޔަކީ އަނިޔާވެރި ވެރިޔެއްގެ ކިބައިން ގައުމާއި އިސްލާމީ މުޖްތަމަޢު ސަލާމަތް ކުރުމަށްޓަކައި ޖިހާދު ކުރުމަކީ ކާފަރުންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ކުރުމަށްވުރެވެސް އައުލާކަން ބޮޑު ކަމެކެވެ.

އިމާމް އަލްޖައްޞާޞް-ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ބޮޑެތި ތާބިޢީ ބޭކަލުން ޙައްޖާޖް ބިން ޔޫސުފާއި ދެކޮޅަށް ކަނޑިން ހަނގުރާމަ ކުރެއްވިއެވެ. އިމާމް ޖައްޞާޞް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “ޙަސަން އާއި ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު، އަދު ޝަޢްބީ އަދި އެނޫންވެސް ތާބިޢީން މިއަނިޔާވެރިންގެ އަތުން އެބައިމީހުންގެ ރިޒްގުތައް އަތުލައްވާ ކަމުގައިވެއެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންގެ އިމާމާ ނޫންކަމަށް ދެކިގެންނެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އެއީ އަނިޔާވެރިންގެ އަތުގައިވާ އެބޭކަލުންގެ ޙައްގުތަކެއް ކަމުގައި ދެކިގެންނެވެ. ތާބިޢީންގެ ތެރެއިން 4000 (ހަތަރުހާސް) ގާރީންނާއި ފިގްހުވެރިން، ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މުޙައްމަދު ބިން އަލްއަޝްޢަޘްގެ ފަހަތްޕުޅުގައި “އަހްވާޒް” ގައްޔާއި “ބަޞަރާ” ގައި އަދި ކޫފާގެ ގާތުގައި ފުރާތު ކޯރާއި ދިމާލުން އޮންނަ “ދީރުލް ޖަމްޖަމް” ގައި ޢަބްދުލް މަލިކު ބިން މަރްވާނަށް ލަޢްނަތްދީ އޭނާގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށް އެދި އޭނާ އާއި ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ކުރެއްވިއެވެ.”

ހަމައެފަދައިން، އުމަވީ ދައުލަތާއި ދެކޮޅަށް ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަލްއަޝްޢަޘް ތެދުވެ ވަޑައިގެން ހަނގުރާމަ ކުރެއްވި ހިނދުގައި ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރާއި، ޝަޢްބީ، އިބްނު އަބީލައިލާ، އަބުލް ބުޚްތުރީ ފަދަ ބޭކަލުން އެކުގައި ތިއްބެވި ކަމަށްވެއެވެ.

ޢިލްމުވެރިންގެ ޢަސްކަރީ ލަޝްކަރެއް ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަލްއަޝްޢަޘް ގެ އަރިހުގައި އުމަވީ ދައުލަތާއި ދެކޮޅަށް ތެދުވެ ވަޑައިގެން ކަމުގައި އިބްނު ކަޘީރު- ރަޙިމަހުﷲ- ޛިކްރު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި މިކަމުގައި ބައިވެރިވެ ވަޑައި ނުގަންނަވާ އެއްވެސް ޢިލްމުވެރިޔަކު މިކަމާ ދެކޮޅު ހައްދަވާ އެއީ ހުއްދަ ނޫން ތެދުވުމެއް ކަމުގައި ވިދާޅުވެފައި ނުވެއެވެ. ލަޝްކަރުގެ ބައިވެރިންނާ މުޚާޠަބު ކުރައްވާ ޢިލްމުވެރިން ދެއްވާފައިވާ ޚިޠުބާތައް ވަނީ ވަރަށް އަމާނާތްތެރި ކަމާއި އެކު ތަރްޖަމާ ކުރެވިފައެވެ.

އިބްނު އަބިލައިލާ- ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވި ކަމަށްވެއެވެ. “އެންމެހާ މުއިމިނުންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުން ކުރެ މީހަކަށް ޢުދްވާނެއް ނުވަތަ އަނިޔާވެރިކަމެއް ފެނި، ނުވަތަ މުންކަރާތަކަށް ގޮވާލެވޭ އަޑު އިވި، އެކަން ހިތުން މަނާކޮށްފިމީހާ ސަލާމަތްވެއްޖެއެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ ޛިންމާ ބަރީއަވެއްޖެއެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ ދުލުން އެކަން ބަޔާންކޮށްފިމީހާ އަށް ދަރުމަ ލިބިއްޖެއެވެ. އޭނާ އަކީ ހިތުން މަނާ ކުރި މީހާ އަށް ވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑު މީހެކެވެ. ﷲ ގެ ކަލިމަ މަތިވެރިކޮށް، އަނިޔާވެރިން ބަލިކުރުމަށް ޓަކައި ކަނޑިން އެމުންކަރާތެއް މަނާކޮށްފި މީހާ އަކީ ހިދާޔަތުގެ މަގު ލިބިގަންފި މީހެކެވެ. މީސްތަކުންނަށް އަނިޔާވެރިވެ، ޙައްގު ގޮތް އޮޅުވާލާފައިވާ ބިދްޢަވެރިންނާއި ދެކޮޅަށް ތިޔަބައިމީހުން ތެދުވެ ހަނގުރާމަ ކުރާ ހުށި ކަމެވެ.”

ޝަޢްބީ ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވި ކަމަށްވެއެވެ. “އޭ އިސްލާމް ކަމުގެ އަހްލުވެރިންނޭވެ. އެބައިމީހުންނާއި ހަނގުރާމަ ކުރާ ހުށި ކަމެވެ. އަދި މިކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ފަސްނުޖެހޭ ހުށި ކަމެވެ. މާތް ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. މިބިމުގައި އެބައިމީހުންނަށްވުރެ (އުމަވީންނަށްވުރެ) އަނިޔާވެރިކަން ބޮޑު ބަޔަކު ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެކިވަޑައި ނުގަންނަވަމެވެ.”

ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު- ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “އެބައިމީހުންނާއި ހަނގުރާމަ ކުރާ ހުށި ކަމެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އިޚްލާޞްތެރި ނިޔަތަކާއިގެން އެބައިމީހުންނާ ކުރިމަތި ލައިފިނަމަ ފާފަވެރި އެއް ނުވާނެއެވެ. އެބައިމީހުން ﷲ ގެ ދީނަށް ފުރައްސާރަކޮށް، މީސްތަކުންނަށް އަނިޔާވެރިވެ، ނިކަމެތީންގެ މުދާތަށް ފޭރިގަނެ ނަމާދުގެ ހައިބަތު ގެއްލުވާލާފައިވާތީވެ ހަނގުރާމަ އަށް ތެދުވާށެވެ.”

އިމާމް މާލިކް -ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ރައުޔު:

ހިޖްރައިން 145 ވަނަ އަހަރުގައި ނިކުތް މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިﷲ ބިން އަލްޙަސަން އޭ ކިޔުނު ބޭކަލަކާއި އެކު ނިކުތުމަށް އިމާމް މާލިކް- ރަޙިމަހުﷲ- ފަތްވާ ނެރުއްވި ކަމުގައި އިބްނު ޖަރީރުއް ޠަބަރީ- ރަޙިމަހުﷲ- ރިވާ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެހިނދު އިމާމް މާލިކަށް ދެންނެވުނެވެ. “ތިމަންމެން މިތިބީ އަލްމަންޞޫރަށް ބައިޢަތު ހިފައިގެންނެވެ. އިމާމް މާލިކް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް މަޖްބޫރު ވެގެން ހިފާފައިވާ ބައިޢަތެކެވެ. މަޖްބޫރު ކުރުވައިގެން ބައިޢަތު ހިފުމެއް ނެތެވެ. އިމާމް މާލިކްގެ ބަސް ގަބޫލު ކުރައްވާ، މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިﷲ ބިން އަލްޙަސަނަށް މީސްތަކުން ބައިޢަތު ހިފިއެވެ.”

އިމާމް އަޙްމަދު –ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ރައުޔު:

“ޛައިލު ޠަބަގާތިލް ޙަނާބިލާ” އޭ ކިޔުނު ފޮތުގައި އިބްނު އަބީ ޔަޢްލާ- ރަޙިމަހުﷲ- އިމާމް އަޙްމަދު- ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ކިބައިން ނަގްލު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. “ވެރިންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު ބިދްޢަވެރި ކަމަކަށް ގޮވާލައިފިނަމަ އެކަމަށް އިޖާބަ ނުދޭހުށި ކަމެވެ. އެފަދަ ވެރިޔަކު ވެރިކަމުން ބޭލުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ލިބިގެންވާނަމަ އެކަން ކުރާ ހުށި ކަމެވެ.”

އިމާމް އަޙްމަދުގެ މަޛްހަބުގެ މަޝްހޫރު ރައުޔަކީ އަނިޔާވެރި ވެރިޔަކާ ދެކޮޅަށް ނުނިކުތުމެވެ. ނަމަވެސް އިސްވެ ބަޔާން ކުރެވުނު ވާހަކަ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ މަޛްހަބުގެ މަޝްހޫރު ރައުޔާއި ގުޅުވާލައިފިނަމަ ބުނެވޭނީ އަނިޔާވެރި ވެރިޔަކާ ދެކޮޅަށް ނުނިކުތުމަށް އަމުރު ކުރައްވާފައިވަނީ އެކަމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެން ނުވާ މީހުންނަށެވެ. އެހެނީ ބާރެއްނެތި އެފަދަ ވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެއްޖެނަމަ ގެއްލުން ބޮޑުވެ، އަނިޔާވެރިކަން އިތުރުވެގެން ހިނގައިދާނެތީވެއެވެ.”

އަނިޔާވެރި ވެރިޔަކާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެ އޭނާގެ ވެރިކަން ބަދަލު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރެވިދާނެ ކަމުގައި ވިދާޅުވެފައިވާ  ޙަންބަލީ މަޛްހަބުގެ މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރޭގައި އިބްނު ރުޒައިން، އިބްނު ޢުގައިލް، އިބްނުލް ޖައުޒީ- ރަޙިމަހުމުﷲ- ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

ގާޟީ ޢިޔާޟް- ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ކިބައިން އަލްޢައްލާމާ މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމުލް ވަޒީރުލް ޔަމާނީ ނަގްލު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. “ޙާކިމާގެ ކިބައިން ކުފުރުވެރިކަން ފާޅުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ބިދުޢަވެރި ކަމެއް ފާޅުވެއްޖެނަމަ، އެމީހަކު ވެރިކަމުން ބާލަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެމީހަކަށް ކިޔަމަން ގަތުން ކެނޑިގެން ދާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ މީހަކާ ދެކޮޅަށް ތެދުވުން މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވާނެއެވެ. އަދި ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާނަމަ އެމީހަކު ވެރިކަމުން ބާލާ ޢަދުލުވެރި ވެރިޔަކު އިސްކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.”

ޝާފިޢީ –ރަޙިމަހުﷲ- ގެ ރައުޔު:

ޝާފިޢީ މަޛްހަބުގެ މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރި އެއް ކަމުގައިވާ އިމާމް ޖުވައިނީ-ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “ފާސިގަކަށް ވުމަކުން ޙާކިމާ ވެރިކަމުން ނުބޭލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، ޙާކިމާގެ ފަރާތުން ގޯސްކަންތައް އިތުރުވެ، އަނިޔާވެރިކަން އިތުރުވެއްޖެނަމަ، އަދި ފަސާދަ ޢާއްމުވެއްޖެނަމަ، އަދި މީސްތަކުންގެ ޙައްގުތައް ގެއްލިގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އަދި ޚިޔާނާތްތެރިކަން އިތުރުވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އެކަމާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެ އެކަން ފިލުވާލަން މަސައްކަތް ކުރަންވާނެއެވެ. އެކަން ކުރެވެން އަންނަނީ ލޭ އޮހޮރުވާލައިގެން ކަމަށް ވަނީނަމަ، ޢާއްމުންގެ މަޞްލަޙަތު ބޮޑީ ކޮން ގޮތެއްގައިތޯ ބަލަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެގޮތަކަށް ކަންތައް ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.”

އިބްނު ޙަޖަރު- ރަޙިމަހުﷲ- އަލްޙަސަން ބިން ޞާލިޙް ބިން ޙައްޔުގެ ބަޔޮގްރަފި ލިޔުއްވަމުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “އަނިޔާވެރި ވެރިންނާއި ދެކޮޅަށް ކަނޑި ހިފައިގެން ނިކުމެވިދާނެ ކަމުގައި އޭނާ ދެކެއެވެ. އެއީ ސަލަފުންގެ މަޛްހަބެވެ. ނަމަވެސް، އެކަން ނުކުރައްވާ ޢިލްމުވެރިން ދޫކޮށްލައްވާފައިވަނީ އެގޮތަށް ނިކުތުމުގެ ސަބަބުން މެދުވެރިވާ ފަސާދަ ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.”

އައްޝައިޚް ޙާމިދުލް ޢަލީ- ޙަފިޡަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “މުންކަރާތް މަނާކޮށް، އެކަން ނައްތާލުމަށް މާތް ﷲ އަމުރު ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެކަން ކުރަން އޮންނަނީ އަތުންނެވެ. އަޅުންނާއި ގައުމު ފަސާދަވުމުގެ ސަބަބަކީ އަނިޔާވެރިކަމެވެ. އަނިޔާވެރި ކަމާއި ދެކޮޅަށް ތެދުވުމަކީ، ޝަރީޢަތުގައި އަމުރު ކުރައްވާފައިވާ، ޢާއްމު މަޞްލަޙަތު ހިފެހެއްޓުމަށް ޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ.  ޝަރީޢަތުގެ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ބިނާވެގެންވަނީ މިއަސާސް (ޢާއްމު މަޞްލަޙަތު ހިފެހެއްޓުމުގެ) މައްޗަށެވެ.

އިސްލާމްދީނަށް އަނިޔާވެރި ވުމަކީ އެންމެ ބޮޑު އަނިޔާވެރިކަމެވެ. މީސްތަކުންގެ މުދަލާއި އަބުރާއި ލޭ އޮހޮރުވަމުންދާ ވަގުތެއްގައި އެފަދަ ކަންތައް މަނާ ނުކޮށް ތިބުމަކީ އެފަދަކަންތައް ކުރާ މީހުންނަށް އެހީތެރިވުން ކަމަށް މެނުވީ ނުވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، މިފަދަ ކަންތައްތައް ކުރާ މީހުންނާއި ދެކޮޅަށް ތެދުވެ، އެމީހުންގެ އަނިޔާވެރިކަމުން ރަޢްޔިތުން ސަލާމަތް ކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމެކެވެ.”

ބާޣީންނާއި މެދު ޙާކިމާ ކަންތައް ކުރަން ޖެހޭ ގޮތަކީ ކޮބައިބާ؟

ބަޔަކު މީހުން ޙާކިމާ އާއި ދެކޮޅަށް ނިކުމެއްޖެ ކަމަށް ވަނީނަމަ، ވެރިޔަކަށް ހުންނަ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ އޭނާ އާއި ދެކޮޅަށް ނިކުން މީހުންނާއި ސުވާލުކޮށް، އެމީހުން އެކަމެއް ކުރަނީ ކީއްވެގެންތޯ ބެލުމެވެ. ވެރިޔާގެ ފަރާތުން ގޯސް ކަމެއްގެ ވާހަކަ ބުނެފިނަމަ އެކަމެއް ރަގަޅު ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެމީހުން ތުހުމަތު ތަކެއް ކުރާނަމަ، ކަމުގެ ޙަގީގަތް ބުނެދޭން ޖެހޭނެއެވެ. ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެގެން އުޅޭ މީހުން ދައްކަނީ ރަގަޅުވާހަކަ ތަކެއްނަމަ، އެކަމެއް ފުރިހަމަ ކޮށްދޭންވެސް ޖެހޭނެއެވެ.

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބަޣާވާތަކީ ކޮބައިކަން ބަޔާން ކުރައްވަމުން އައްޝައިޚް ޢަބްދުﷲ ބިން މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ރާއްޖެއިސްލާމް ވެބްސައިޓް ގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ލިޔުއްވުމެއް މިތަނުގައި ނަކަލު ކޮށްލާނަމެވެ. الحمد لله رب العالمين ولا عدوان إلا على الظالمين والصلاة والسلام على إمام المتقين وقائد الغر المحجلين وعلى آله وأصحابه والتابعين لهم بإحسان إلى يوم الدين. أما بعد!

މި ލިއުމުގައި އަޅުގަނޑު އަލިއަޅުވައިލާން ބޭނުންވަނީ ޝަރުޢީ އިޞްޠިލާޙްގައި ބަޣާވާތަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަތުމާއި ، ވަކި ކަމަކަށް ބަޣާވާތޭ ކިޔައި ނަންދެވޭ ހަމަތަކާއި ޞިފަތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އާދެ! އަޅުގަނޑުމެން އެއްބަނޑުއެއްބަފައި އިސްލާމީ މުޖްތަމަޢު ގައި މިދުވަސްވަރު މިވަނީ ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމާހުރެ ވަރަށް އާދަޔާ ޚިލާފު،ތަފާތު އޮއިވަރެއް އުފެދި، މުޖްތަމަޢުގެ ހަމަޖެހުން ހައިޖާނުވެ، ނާމާންކަމެއްގެ ތެރޭގައި ޤަވުމު ޣަރަޤުވާން ތައްޔާރުވެފައެވެ. މުސްލިމުން އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔެއްގެ އަބުރަށް އަރައި، އާޑަފުރައްސާރަ ކުރުމާއި، ނުބައިވެގެންވީ ލަޤަބު ތަކުން މުޚާޠަބުކޮށް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ދުލާއި އަތުން އުދަގޫ ދޭން ފަށައިފައެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއްބައެއްގެ މުދަލުގެ ޙުރުމަތް ކަނޑާފައެވެ. ލޭގެ ޙުރުމަތްތެރިކަން ގެއްލުވާލައިފައެވެ.ގެދޮރުގެ ކަރާމާތް ނަގާލާން ތައްޔާރުވެފައެވެ. ގާތްތިމާގެ ކަމުގެ ގުޅުމަށްވުރެ ތިމާ ނިސްބަތްވާ ޕާޓީގެ ގުޅުން މުހިއްމުވެފައެވެ. ދީނަށް ވުރެ މާއްދިއްޔަތަށް އިސްކަން ދީފައެވެ. އަމާނާތްތެރީންނަށް ވުރެ ޚިޔާނާތް ތެރީންގެ އަގުއުފުލިފައެވެ. ތެދަށް ވުރެ ދޮގު ގެ ޤަދަރު އުފުލިފައެވެ. ރަޙްމާން ގެބަސްފުޅަށްވުރެ ޝައިޠާން ގެ ބަސް ބަލައިގަންނަން ދަސްވެފައެވެ. ތިމާ އަށް ޚާލިޤު ވަންތަ ﷲ އަންގަވާފައިވަނީ ކީކޭތޯ ބެލުމަށްވުރެ ތިމާގެ ސިޔާސީ ފިކުރު މަތިވެރިކޮށް ދަމަހައްޓައި، އެ ފިކުރަކާ ޚިލާފުވާ ތިމާގެ މުސްލިމް އަނެއް އަޚާ ނިކަމެތިކޮށް ގެއްލުންދެވޭން އޮތް ކޮންމެ މަގަކުން ގެއްލުންދިނުމަށް ފޫގަޅާފައި މަސައްކަތްކުރަމުންދާ ޙާލަތެއްގައެވެ. ޙަރަކާތަކަށް ނިކުންނަ އިރުވެސް އެ ޙަރަކާތަކީ ދީނީގޮތުން ހުއްދަ  ރަނގަޅު ޙަރަކާތެއްތޯ ބެލުން އެއްކިބާގައި ބާއްވާފައި އެކަމެއް ކޮށްގެން ނިކުންނަ ނަތީޖާ ނުބައިވެއްޖެ ނަމަ މަލާމާތް ރައްދު ކުރަނީވެސް ތިމާމެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސު ނޫން ދެންތިބީންނަށް ކަމުގައި ފާހަގަ ކޮށްލަންޖެހެއެވެ. އާދެ! މާތް ﷲ އަށް އީމާންވެއްޖެ މީހަކަށް އޭނާގެ އާޚިރަތް ބަރުބާދު ވެގެން ދިއުމަށްވުރެ ދުނިޔެ ބަގްރޫޓް ވުމަކުން ކަންބޮޑުވުމެއް ނާންނާނެއެވެ.އަދި ބަޔަކު ކުރާ ނުބައި ކަމެއްގެ ސަބަބުން އެބަޔަކަށް ޝަރުޢީ ގޮތުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތައް އަދާކުރުމަކަށް ވެސް ފަހެއް ނުޖެހޭނެ މެއެވެ. އަދި ތިމާގެ އަޚާ އަށް ކުރެވިފައިވާ ފާފަ އަކާ ވިއްދާ އޭނާގެ ދެންއެހެނިހެން ހެޔޮކަންކަން ބަލައި ނުގަނެ، އަދި ދާއިމަށް އޭނާއަކީ ދުޝްމަނެއްކަމުގައި ނުމެ ހަދާނެމެއެވެ. ސަބަބަކީ ތިމާ އަކީވެސް އަޚާ ފަދައިން ނުބަޔާއި ގޯސް ހެދޭނޭ މީހަކަށްވެފައިމެ، އެނުބައިތަކުން ސަލާމާތްވާން އެދޭނޭ މީހެއް ކަމުގައިވުމެވެ.

ސިޔާސީ މައިދާނަށް ބަލާލައިފިނަމަ ފެނިގެންދާނީ  ތަފާތު ނޭދެވޭ ލަޤަބުތަކާ، ނުބައި ނަންތަކާ، ހަޑިހުރު ފުރައްސާރަތަށް އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ކުރެވޭތަނެވެ. އަބުރަށާއި މުދަލަށް އެރޭ ތަނެވެ. ﷲ އަށް ކުރެވޭ ޝިރުކަށްވުރެ ޕާޓީގެ ލީޑަރުން ނަށް ކުޑައިމީސް ބަހެއް ރައްދުކުރުމުގެ ނުބައިކަން ބޮޑުތަނެވެ. ތިމާމެންގެ ދިރި އުޅުމުގެ މައި މަޤްޞަދަކީ ޕާޓީ ވެރިކަމަށް ގެނެސް ،  އިދިކޮޅު ޕާޓީގެ އިނދަޖައްސާލުމެވެ. މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ކުރުން މާތް ﷲ ޙަރާމްކުރައްވާފައިވާ ކަންކަމަށް އެއްވެސް ފަރުވާލެއް ނެތްތަނެވެ. ދަންނައެ، މާތް ﷲ ތިޔަބައިމީހުން ގެ ތިޔަ ޢަމަލްތަކުން ޣާފިލްވެ ވޮޑިގެން ނުމެވޭމެއެވެ.ހިތާމަޔަކީ މިއޮއިވަރުގައި ދީނަށް ލޯބިކުރާ ބައެއް އަޚުންނާއި އުޚްތުންވެސް ޖެހިފައިވާއިރު ބައެއް ޢިލްމުވެރީންވެސް މިކަމާމެދު އިހްމާލުވަމުންދާ ކަމެވެ. ހަނދާން ކޮށްލަން ޖެހޭ ކަމަކީ އުއްމަތުގެ ކުރީ ޖީލުތަކުން ފެށިގެން މިއަދާ ހަމަޔަށް ވެސް ދީނުގެ ބޮޑެތި ބައެއް ކަންކަމުން ފެށިގެން ކުދިކުދި މުޢާމަލާތް ތަކުގައިވެސް ޚިޔާލްތަފާތުވުންތަކާ ދެބަސްވުންތަށް ހުރެމެ، ﷲ ގެ ދީން ހޯދައި، އެދީނަށް އުޅުމަށް މަސައްކަތް ކުރާ އެއްވެސް މުސްލިމަކު އޭނާ އަނެކާއާ ޚިލާފް ވުމާހުރެ އޭނާގެ އަޚްވަންތަކަމުން ބޭރުކޮށްފައި ނުވާކަމެވެ. ކުދި ކުދި ޚިލާފް ތަކުން ފެށިގެން ވެރިކަމުގެ ތަޅާފޮޅުން ތަކާ ހަމަޔަށް ވެސް އުއްމަތުގައި ނަމޫނާ ފެންނަން ހުރި އިރު އެބޭކަލުން އިޚްތިޔާރު ކުރައްވާފައިވާ ރިވެތި މަގު ހިފޭތޯ އަޅުގަނޑުމެން ނޫޅޭ ނަމަ އަޅުގަނޑުމެންނާއި މުސްލިމް އުއްމަތަކާ ގުޅުމެއް އޮތްކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. ކިތަންމެ ބޮޑު އަރާރުމަކާ ޖަދަލެއް ހިނގައިދިޔަޔަސް ދެމުސްލިމުން ދޭތެރޭ އޮންނަން ޖެހޭ ޙައްޤުތަކަކާ ދުރެއް ނުވެވޭނެއެވެ. އަދި ދުރުވާނަމަ ދުރުވެގަންނަ މީހާއީ ޛާތީގޮތުން ނުވަތަ އަމިއްލަ އެދުމެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ޝަރަފުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބޮޑާވެފައިވާ މީހެއްކަމުގައި ނޫނީ ނުބެލެވޭ ހުއްޓެވެ. ނިކަން ހުސްހިތަކާއި ސީދާ ސިނކުޑިއަކުން ވިސްނާލާ ބަލާށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި މިހާރަކަށް އައިސް އުފެދިފައި މިވާ ދެބަސްވުންތަކާ ވާދަ ކިއުން ތަކަކީ ޙައްޤުގައި ހުރީ ކޮންފަރާތެއްކަން އަދި ކަނޑައެޅިފައިނެތް ޙާލަތެއްގައިވެސް އިޖްތިހާދުގެ ދާއިރާގެ ތެރެއިން ހިމެނިފައިވާ ކަންކަން ކަން ހަމަޔަޤީނުންވެސް އެނގޭން އެބަ އޮތެވެ. އެހެންކަމުން ރާއްޖޭގައި ތިއްބެވި ޢިލްމުގެ އަހުލުވެރީންވެސް އެބޭފުޅެއްގެ އިޖްތިހާދު ނިޔާކުރާ ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ކަމެއް ޤަބޫލުކުރައްވައިގެން ހުންނަވާއިރު އެކަމާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް އިޖްތިހާދުކުރައްވައި ޤަބޫލު ކުރައްވައިގެން ހުންނެވި އަނެއް ބޭފުޅާ އަކީ އަބަދީ ދުޝްމަނެއްގެ ގޮތުގައި ބެއްލެވުމީ ޝައިޠާނާ އެދެމެދަށް މެދުވެރިކޮށްފައިވާ ކަމެއްކަމުގައި ނޫނީ ނުވާހުއްޓެވެ. އަދި އަޞްލު މަޤްޞަދަކީ ތިމާމެންގެ އަމިއްލަ ޛާތީ އިޖްތިހާދާއި މަޞްލަޙަތު ތަކަކަށް ވުރެ އުއްމަދުގެ ކިޔާނާއި ދީނުގެ ތަނބުތައް ބަދަހި ވެފައި އޮތުން މުހިއްމުކަން ބޮޑުކަން ހަނދާން ކުރުން ހުއްޓެވެ. ހަމަ އެއާއި އެކު ބައެއް ފަހަރު ދުނިޔޭގައި ތިމާގެ ޙައްޤު ގެއްލުވާލައިގެންވެސް ހެޔޮމަގުގައި ސަލާމަތުން ހުރުން އިސްކަން ދޭންޖެހޭ ތަން އާދޭމެއެވެ. ފަހެ ޙުދައިބިއްޔާ ގެ ޞުލްޙައިގެ ދުވަހު  رسول الله صلى الله عليه وسلم  އާއި މައްކާގެ މުޝްރިކުންނާ ދެމެދު ޞުލްޙައިގެ އެގްރީމެންޓް ކުރުމުގެ ހުރަހެއްކަމުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ރަސޫލުކަމުގެ ލަޤަބު ޤުރައިޝުން ހެދި ހިނދު އެކަންވެސް ދޫކޮށްލައްވައި ޞުލްޙަވުމަށް އިސްކަން ދެއްވެވީއެވެ. އާދެ! ޞުލްޙައިގެ ފަތް ލިޔާއިރު މިއީ ﷲ ގެ ރަސޫލާ ގެ ފަރާތުން ލިޔެފައިވާ އެއްޗެއްގެ ބަދަލުގައި މިއީ މުޙައްމަދު ބުނު ޢަބްދިﷲ ގެ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ޞުލްޙައެއް ކަމުގައި ލިޔުމަށް އެކަލޭގެފާނު ތަނާޒުލް ވެވަޑައިގެންނެވީ އަޞްޙާބުން އެކަމާ ކަންބޮޑުވެ އިންކާރު ކުރައްވަކުރައްވާ ތިއްބަވައެވެ. އަދި  ހިތުގެ އަޑީން ތެދުކޮށް ޤަބޫލުކުރުމާއި އެކު މާތް ﷲ އީ އެއްކައުވަންތަފަރާތް ކަމަށް ހެކިވުމާއި މުޙައްމަދުގެފާނީ ﷲ ގެ ރަސޫލާކަމަށް ހެކިވާ މީހާ ނަރަކައިގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ޙަރާމްކުރައްވާނެކަން معاذ بن جبل رضي الله عنه އަށް ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަންގަވައި ދެއްވުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު އެވާހަކަ މީސްތަކުންނަށް އިޢުލާންކުރެއްވުން މަނާކުރައްވާފައިވަނީ ވެސް މީސްތަކުންގެ ޙާލަތުނިޔާކުރާގޮތުން އެމީހުންނަށް އެކަން ނަގައިގަނެވޭ ގޮތެއްގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށް ގެއްލުން ވެދާނެ ޢާއްމު މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި ކަމުގައިވާ އިރު ޙައްޤުގެ ތެރެއިން ބައެއް ކަންކަން ބަޔާން ކުރުން ފަސްކޮށްލެވިދާނެ ކަމުގެ ނަމޫނާ ވެސް މި މިޙާދިޘާއިން އަޅުގަނޑުމެނަށް ފެނިގެން އެބަ ދެއެވެ.

ބަޣާވާތަކީ ކޮބައިކަމާ މެދު ޢިލްމުވެރީން ލިއުއްވާފައިވާ ގިނަ ބަޙުޘްތައް މުޠާލިޢާކުރުމަށްފަހު އިޖްމާލީގޮތެއްގައި ބަޣާވާތުގެ ޝަރުޢީ އިޞްތިލާޙް ދެނެގަނެވޭނެ މިންގަނޑު އަޅުގަނޑު ހުށައަޅައި މިލަނީ ކޮންމެ ބޭފުޅަކަށްވެސް މައްސަލައިގެ އެކޮޅުމިކޮޅު ވިސްނައިގަނެވޭނޭ އުޞޫލްތައް ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި މި މައްސަލާގައި އުއްމަތުގެ ފިޤްހުވެރީން ގެ ފުން ވިސްނެވުމާއި، އިސްލާމީ ފިޤްހުގެ ތަނަވަސްކަން ތަޞައްޥުރު ކޮށްލެވޭނޭ މިންވަރަށެވެ. މިއާއެކު ހަނދާންކުރަންޖެހޭނޭ މުހިއްމު ކަމަކީ މިހާރު އެންމެ ހޫނުކޮށް ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ހިންގަމުންގެންދާ ބަޣާވާތުގެ ބަޙުޘް ކޮންމެގޮތަކަށް އެބޭފުޅަކަށް ނިންމުނު ކަމުގައި ވިޔަސް އޭގެ ސަބަބުން ތިމާގެ މުސްލިމް އަނެއް އަޚާއަށް ވަކި ލަޤަބަކުން ގޮވައި ނުބައި ނަންނަމުން ކިޔައި މުޚާޠަބު ކުރުމަކީ މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ފޮތުގައި ކަނޑައެޅިގެން ޞަރީޙަ ޢިބާރާތުން ނަހީ ކުރައްވާފައިވާ ކަމެއް ކަމުގައި ހަނދާންކުރަން ޖެހެއެވެ. މީހަކު ދެކެ ކިތަންމެ ރުޅި އަޔަސް ﷲ އަންގަވާފައިވާ ގޮތާއި ޚިލާފު މަގަކުން އެމީހަކާ ކުރިމައްޗެއް ނުލެވޭ ހުއްޓެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވަނީ ” وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (11) سورة الحجرات ” އަދި ތިޔަބައިމީހުން އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށް (އަޚުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް) ޢައިބު ކިޔާ ނަހަދާށެވެ. އަދި ނުރުހޭ ވަނަންތަކުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ގޮވާ ނަހަދާށެވެ. އީމާންކަމުގެ ނަމުގެމައްޗަށް ފާސިޤު ނަމުގެ ނުބައިކަމާއެ! ފަހެ އެކަންކަމުން ތަޥުބާ ނުވެއްޖެމީހާއީ އެއީ އަނިޔާވެރިއެކެވެ.”

ޙަޤީޤީ އަނިޔާވެރިޔަކީ ﷲ އެމީހަކީ އަނިޔާވެރިއެއްކަމުގައި ކަނޑައަޅުއްވާ މީހާއެވެ. ވީމާ މުސްލިމް އަޚާއާ ދިމާލަށް އޭނާ ނުރުހޭ ނަމަކުން ގޮވާމީހާއީ ޙަޤީޤީ އަނިޔާވެރިއެއްކަމުގައި ނޫނީ ނުވާހުއްޓެވެ.

أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ بَلَى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ (80) الزخرف ” ނުވަތަ އެއުރެންގެ ސިއްރު ވާހަކަތަކާއި، އެއުރެންގެ ސިއްރު ސައްލާތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އައްސަވާވޮޑިގެން ނުވާކަމަށް އެއުރެން އެހީކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ އެހެންނަކުން ނުވާނެއެވެ. (އައްސަވާވޮޑިގެންވަމެވެ.) އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވާފައިވާ ملائكة ން އެއުރެންގެ ކައިރީތިބެ އެކަންތައްތަައް ލިޔުއްވަތެވެ.

ކަންމިހެންއޮތްއިރު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ އަނެއްކަމަކީ ބަޣާޥާތް ކުރުމަކީ ފާފައެއް ކަމަށް ވާހިނދު ފާފަތަކުގެ ތެރޭގައިވެސް ތަފާތު ދަރަޖަ ތައް އިސްލާމްދީނުގައި ވާކަން ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ކަމެވެ. އެހެން ކަމުން ކޮންމެ ފާފައަކަށް އެފާފަ އެއްގެ ދަރަޖަ ދިނުމީ އޭގެ ޢަދުލުވެރި ހަމަ ކަމުގައި ހަނދަން ޖެހެއެވެ. ވައްކަން ކުރުމަކީ ބޮޑު ފާފައެކެވެ. ރާބުއިމަކީ ވެސް ބޮޑުފާފަ އެކެވެ. މުޙްޞަނުންގެ މައްޗަށް ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އެޅުވުމަކީ ވެސް ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެވެ. އަދި މިފާފަތަކަށްވުރެ މާތް ﷲ އަށް ޝިރުކު ކުރުމުގެ ފާފަ މާބޮޑުވެގެން ވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ޙަރާމް ކުރެއްވިކަމެއް ހުއްދަ ކަމުގައި ބުނެ ހަދައިގަންނަ މީހާގެ ފާފަ އެއަށްވުރެ ބޮޑުވެގެން ވެއެވެ. ބޮޑު ފާފަ އަކުން ސަލާމަތްވެވޭން ހަމައެކަނިއޮތީ އެއަށްވުރެ ކުޑަ އެހެންފާފަ އަކަށް އަރައިގަތުން ކަމުގައިވާ ޙާލަތެއްގައި ކުޑަފާފައަކަށް އަރައިގަނެ ބޮޑުފާފަ އިން އެއްކިބާވުމަކީ އީމާންކަމާއި މުސްލިމެއްގެ އުޚްރަވީ މަޞްލަޙަތު ނިޔާކުރާގޮތް ކަމުގައި ވާއިރު ފާފައެއްގެ ބަދަލު ހިފުމަށްޓަކައި އެއަށްވުރެ ބޮޑުފާފައަކަށް އަރައިގަތުމީވެސް އެއަށްވުރެ ބޮޑު އަނިޔާއެއްކަން ހަނދާންކުރަންޖެހެއެވެ. މި އެއްވެސް ކަމަކީ ތިމާ ހިތައް ފެނުނު އެންމެ ރަނގަޅުގޮތަކަށް ނިންމަން ހުއްދަ އޮތް ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ ބޮޑުބައިގަނޑު ދެކޭ ގޮތަށް ޤަބޫލުކުރަން އޮތް ކަމެއްވެސް ނުމެ ނޫންމެއެވެ. ހަމަމިއާއެކު ބަޣާވާތަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢާ ގެ ނިޒާމުގެ މައްޗަށް ނިކުމެގެން އައި އިޞްޠިލާޙެއް ކަމުން ޑިމޮކްރަސީ ނިޒާމު ޤަބޫލުކުރާ ބައެއްގެ ތެރޭގައި ބަޣާވާތުގެ އިޞްޠިލާޙް ބޭނުންކުރުމުގައި ދެކޮޅުނުޖެހޭ ކަންކަން ހުންނާނެކަމީ ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ ޕާޓީސިސްޓަމް ހެދުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ކޮންމެ ޕާޓީއެއްވެސް އަނެއްޕާޓީ ވާދަޔަށް އެޕާޓީއެއް ވެރިކަމަށް އައުމަށްޓަކައި ކުރާމަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި ހަޅުތާލުކުރުމާ، މަދަނީ ބަސްނޭހުމާއި، ވެރިކަން ބަދަލުކުރުމަށް މުޒާހަރާކޮށްހެދުން ކަމަށްވާއިރު މިފަދަ ކަންކަމަކީ ޑިމޮކްރަސީ ނިޒާމެއްގެ އަސާސީ ޙައްޤު އަދި ރުކުން ތަކެއްކަމުގައި ޤާނޫނީގޮތުން ހުއްދަކޮށްދެވިފައި ވީހިނދު އެކަންކަން ބަލައިގަނެ އެއަށްރުހިގެން އެނިޒާމާ އެއްގޮތަށް މަސައްކަތްކުރަމުން އެކަންކަމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމެއްގައި ބަޣާވާތެއްގެ ޞިފަޖެހިގެންދާނޭ ކަންކަންކަމަށް ވާހިނދު މި ދެ ނިޒާމްގެ ފުށުއެރުން އެއް ވަޤުތެއްގައި އެއް މީޒާނަކުން ކިރޭނީ ކޮން ޢަދުލުވެރި ހަމަޔަކުން ހެއްޔެވެ؟! މާތް ﷲ އަހަރެމެންނަށް ހެޔޮ ވިސްނުން ދެއްވާށި! (ނުނިމޭ)

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47146/feed/ 0
ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47099/ http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47099/#respond Thu, 06 Jun 2019 07:21:07 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=47099

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް (އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ) މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّـهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ‌ وَأَنَّ اللَّـهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا  )[1] މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން اللَّه އީ، ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެކަމާއި، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ގެ علم ފުޅު، ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ ވަށައިގެންވާކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެނގުމަށްޓަކައެވެ.” އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (إِنَّ اللَّـهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ ...

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް

(އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ)

މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّـهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ‌ وَأَنَّ اللَّـهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا  )[1] މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން اللَّه އީ، ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެކަމާއި، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ގެ علم ފުޅު، ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ ވަށައިގެންވާކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެނގުމަށްޓަކައެވެ.” އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (إِنَّ اللَّـهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْ‌حَامِ ۖ وَمَا تَدْرِ‌ي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا ۖ وَمَا تَدْرِ‌ي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْ‌ضٍ تَمُوتُ ۚ إِنَّ اللَّـهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ‌ ﴿٣٤﴾  )[2] މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން، قيامة ވުމުގެ ވަގުތު ދެނެވޮޑިގަތުން ވަނީ، اللَّه ގެ حضرة ގައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ވާރޭ ވެއްސަވަތެވެ. އަދި رحِم ތަކުގައިވާ ތަކެތި އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެތެވެ. އަދި އެއްވެސް نفس އަކަށް، އެ نفس އެއް މާދަމާ ހޯދައިގަންނާނީ ކޮންކަމެއްކަމެއް ނޭނގޭނެތެވެ. އަދި އެއްވެސް نفس އަކަށް އެ نفس އެއް މަރުވާނީ ކޮންބިމެއްގައި ކަމެއް ނޭނގޭނެތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، خبير ވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ.” އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ ۚ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ‌ وَالْبَحْرِ‌ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَ‌قَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْ‌ضِ وَلَا رَ‌طْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ ﴿٥٩﴾  )[3] މާނައަކީ: ” އަދި غيب ގެ ތަޅުދަނޑިތައްވަނީ، އެކަލާނގެ حضرة ގައެވެ. އެކަލާނގެ މެނުވީ، އެކަންތައްތައް ދެނެވޮޑިގެންނުވެތެވެ. އެއްގަމާއި، ކަނޑުގައިވާ ކަންތައްތައް އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެތެވެ. އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެން މެނުވީ ގަހެއްގެ ފަތެއްވެސް ނުވެއްޓެއެވެ. އަދި ބިމުގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައިވާ އޮށްޓަރެއްވިޔަސް، އަދި ރޯއެއްޗެއްވިޔަސް، ހިކިއެއްޗެއްވިޔަސް، ބަޔާންވެގެންވާ ފޮތެއްގައި (ލިޔުއްވާފައި) މެނުވީ ނުވެތެވެ.” އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (إِنَّ اللَّـهَ لَا يَخْفَىٰ عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْ‌ضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ  )[4] މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ބިމާއި އުޑުގައިވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް އެކަލާނގެއަށް ވަންހަނާވެގެންނުވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.”

ވީމާ، ﷲ ގެ ޢިލްމުވަނީ ހުރިހާ އެއްޗަކަށް ވުރެ މަތިވެރިވެގެންނެވެ. ހުރިހާ ކަމެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އިންސާނާގެ ހިތުގައި ފޮރުވާފައި އޮންނަ ކަންތައްވެސް ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެކަން ފުރިހަމަ އަށް އެނގި ގަބޫލުކޮށްފިމީހާ ﷲ ރުހިވޮޑިގެން ނުވާ ކަމެއް ނުކުރާނެއެވެ. އަދި ﷲ ރުހިވޮޑިގެން ނުވާ ކަމެއް ހިތުގެ ތެރޭގައި ފޮރުވާފައެއްވެސް ނުބާއްވާނެއެވެ.

(حَكِيمٌ) ﷲ ތަޢާލާގެ ކޮންމެ ނިންމެވުމަކީވެސް ޚަލްގުތަކުންނަށް ހެޔޮގޮތްތައް މެދުވެރި ކުރެއްވުމަށް ޓަކައި ނިންމަވާފައިވާ ޙިކްމަތްތެރި ގޮތްތަކެކެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (حِكْمَةٌ بَالِغَةٌ ۖ فَمَا تُغْنِ النُّذُرُ‌)[5] މާނައަކީ: ” (މިއީ) ފުރިހަމަވެގެންވާ حكمة އެކެވެ. ފަހެ، إنذار ތައް (އެއުރެންނަކަށް އެއްވެސްކަމެއް) ފުއްދައެއް ނުދެތެވެ.” އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (أَلَيْسَ اللَّـهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ)[6] މާނައަކީ: ” حكم ކުރައްވާ އެންމެ عدل ވެރި ރަސްކަލާނގެ ކަމުގައި، اللَّه ވޮޑިގެންނުވޭހެއްޔެވެ؟”  އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ.  (وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّـهِ حُكْمًا لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ )[7] މާނައަކީ: ” ފަހެ، އެއުރެން އެދެނީ ޖާހިލީ ޒަމާނުގެ حكم ހެއްޔެވެ؟ يقين ކުރާ ބަޔަކަށް اللَّه އަށްވުރެ حكم ކުރެއްވުމަށް މޮޅީ ފަހެ ކާކުހެއްޔެވެ؟”

ޙިކްމާގެ އެހެން މާނަ އެއްވެސް ވެއެވެ. އެއީ ކަމެއްގެ އެންމެ ފަހުބަސް އިއްވުމެވެ. މި މާނައަށް އިޝާރާތް ކުރައްވާ މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِن شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّـهِ ۚ ذَٰلِكُمُ اللَّـهُ رَ‌بِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ)[8] މާނައަކީ: ” އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެކަމަކާމެދުގައި خلاف ވާ ކޮންމެ ކަމެއްގެ حكم ކުރެއްވުންވަނީ، اللَّه އަށެވެ. އެއީ اللَّه އެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު وكيل ކުރައްވައިފީމެވެ. އަދި توبة ވަނީ ހަމައެކަލާނގެ حضرة އަށެވެ.”  އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُ‌دُّوهُ إِلَى اللَّـهِ وَالرَّ‌سُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ‌)[9] މާނައަކީ: ” ފަހެ، ކަމަކާމެދު ތިޔަބައިމީހުން ދެބަސްވެއްޖެނަމަ، اللَّه އަށާއި، رسول އާއަށް އެކަމެއް ރައްދުކުރާށެވެ! (އެބަހީ: އެކަމާމެދު اللَّه އާއި، އެކަލާނގެ رسول އާގެ حكم އޮތްގޮތެއް ބަލައި އެގޮތަށް عمل ކުރާށެވެ!) ތިޔަބައިމީހުން، اللَّه އަށާއި، آخرة ދުވަހަށް إيمان ވާ ކަމުގައި ވާނަމައެވެ.”

(وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا ۖ فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَ‌ىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ‌ اللَّـهِ ۚ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا ۖ إِنَّ اللَّـهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ﴿٩﴾)

(طَائِفَتَانِ) މިއީ “ޠާއިފާ” ގެ މުޘައްނާ އެވެ. ނުވަތަ ދެބައިމީހުންނަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ގޮތެވެ. “ޠާއިފާ” އަކީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ބަޔެކެވެ. ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއްގެ ބަޔެކެވެ.

(اقْتَتَلُوا ) މިއީ ޖަމްޢުގެ ޞީޣާ އެވެ. މިތަނުގައި ޖަމްޢުގެ ޞީޣާ ބޭނުން ކުރެވިފައިވަނީ ކޮންމެ “ޠާއިފާ” ނުވަތަ “ޖަމާޢަތެއް” ގައި އެތައް ބަޔަކު ހިމެނޭނެތީވެއެވެ.

މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ތަޅާފޮޅުން އުފެދިއްޖެނަމަ އެކަން ދެނެހުރި މީހުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބު ވެގެންވަނީ އެކަން ހުއްޓުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށެވެ. އެހެންވެ ވަޙީ ކުރައްވަނީ (فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا  ) އެބައިމީހުންގެ މެދުގައި ޞުލްޙަ ގާއިމު ކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އެއީ ފައިސާ ހޭދަކޮށްގެން ކަމުގައިވީނަމަވެސް އެވެ. ޞުލްޙަ ވުމަށް ޓަކައި އަނެކާ އަށް ތިމާގެ ޙައްގު ދޫކޮށްލަން ޖެހުނު ކަމުގައިވީނަމަވެސް އެގޮތް (ސުލްޙަވުން) އިޚްތިޔާރު ކުރާށެވެ. އެހެނީ (وَالصُّلْحُ خَيْرٌ‌  )[10] މާނައަކީ: ” صلح ވުން ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ.”

ޞުލްޙަ ކުރުމަށް ފަހުގައިވެސް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔެއްގެ މައްޗަށް އަނިޔާވެރިވެއްޖެނަމަ ކަންތައް ކުރަންވީ ގޮތް އަންގަވާ ވަޙީ ކުރައްވަނީ (فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَ‌ىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ‌ اللَّـهِ ۚ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا ۖ إِنَّ اللَّـهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ﴿٩﴾)  )[11] މާނައަކީ: ” އޭގެތެރެއިން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް بغاوة ކޮށްފިނަމަ، އެ بغاوة ކުރިމީހުން اللَّه ގެ أمر ފުޅަށް رجوع ވެއްޖައުމަށްދާނދެން އެއުރެންނާ ހަނގުރާމަކުރާށެވެ! ފަހެ، އެއުރެން رجوع ވެއްޖެނަމަ، ފަހެ، عدل ވެރިގޮތުން އެދެބައިމީހުންގެ ދެމެދު صلح ކުރާށެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުން عدل ވެރިވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، عدل ވެރިންދެކެ اللَّه ލޯބިވެވޮޑިގެންވެތެވެ.”

(أَمْرِ‌ اللَّـهِ  ) މުރާދަކީ ﷲ ގެ ދީނާއި ޝަރީޢަތެވެ.

ބަޣާވާތެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނީ އެބައިމީހުންގެ ކިބައިގާ ހަތަރު ޝަރްޠެއް ހަމަވާނަމައެވެ.

  1. ޢަދުލުވެރި އިމާމަކާ ދެކޮޅަށް ނިކުތުން.
  2. ބާރު ހުރި ޖަމާޢަތެއްގެ ބަޔަކު ހަތިޔާރާއިގެން ޙާކިމާ އާއި ދެކޮޅަށް ނިކުތުން.
  3. ޙާކިމާ އާއި ދެކޮޅަށް ނިކުންނަނީ ގަބޫލުކުރެވޭ ފަދަ  ސަބަބުތަކެއް ހުރެގެން ކަމުގައިނުވުން.
  4. އެބައިމީހުން ކިޔަމަންވާ ލީޑަރަކު އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ހުރުން.

އިމާމް ނަވަވީ-ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “ޢިލްމުވެރިންގެ އިޞްޠިލާޙުގައި ބާޣީންނަކީ ހަތިޔާރާއި ބާރާއި އެކު، ޢަދުލުވެރި ޙާކިމާ އާއި ދެކޮޅަށް ނިކުމެ، ޙާކިމާ އަށް އަދާ ކުރަން ޖެހޭ ވާޖިބުތަކުން ދުރުހެލިވެ، އެކަމުން މަނާވެގަންނަ މީހުންނެވެ.

އިސްވެ ބަޔާން ކުރެވުނު ވާހަކަތަކުން ބާޣީންނަކީ ކޮބައިކަން ސާފުވެއްޖެއެވެ. ދެން މިބަލައިލަނީ ކަނޑިބަޑީގެ ބާރުން ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރުމުގެ މައްސަލާގައި ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. ސަބަބަކީ އަނިޔާވެރި ވެރިޔެއް ނުވަތަ ބިދްޢަވެރި ވެރިޔަކާ ދެކޮޅަށް ނިކުތުމަކީ ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމަކަށްވީތީވެއެވެ.

ހުރިހާ ދަންނަ ބޭކަލުން އިޖްމާޢުވެލައްވާ ގޮތުގައި ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރުމަކީ ވާޖިބު ކަމެކެވެ. ސޫރަތު އާލުޢިމްރާންގެ 104 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ‌ وَيَأْمُرُ‌ونَ بِالْمَعْرُ‌وفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ‌ ۚ وَأُولَـٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) މާނައަކީ: ” ހެޔޮކަމުގެ މަގަށް ގޮވާ، އަދި ހެޔޮކަންތަކަށް أمر ކުރާ، އަދި ނުބައިކަންތައް ނަހީކުރާ ބަޔަކު ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ވާހުށިކަމެވެ! އެއުރެންނަކީ ހަމަ، ދިންނަވާނޭ މީހުންނެވެ.” ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (من رأى منكم منكراً فليغيره بيده إن استطاع، فإن لم يستطع فبلسانه، فإن لم يستطع فبقلبه وذلك أضعف الإيمان، ليس بعد ذلك من الإيمان شيء) މާނައަކީ: “ތިޔަބައިމީހުން ކުރެ މީހަކަށް މުންކަރާތެއް ފެނިއްޖެނަމަ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ މީހާ އަތުން މަނާ ކުރާ ހުށިކަމެވެ. އެކަމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެން ނުވާ މީހާ ދުލުން މަނާ ކުރާ ހުށިކަމެވެ. އެކަމުގެ ކުޅަދާނަކަންވެސް ލިބިގެން ނުވާ މީހާ އެމީހެއްގެ ހިތުން މަނާ ކުރާ ހުށިކަމެވެ. އެއީ އީމާން ކަމުގެ އެންމެ ދަށުދަރަޖައެވެ. އެއަށްފަހު އީމާންކަމުގެ މިންވަރެއް ނެތެވެ.”

ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރުމުގައި ހަމައެކަނި އޮތީ ދުލުންނާއި ހިތުން މަނާ ކުރުންތޯ ނުވަތަ އަތާއި ކަނޑީގެ ބޭނުންވެސް ކުރެވިދާނެތޯ، މިކަމުގައި ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފު އުފެދިފައިވެއެވެ.

وعن أبي بكر الصديق رضي الله عنه أنه تلا قوله تعالى : ” يَأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الآيَةَ ، وَتَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَا وَضَعَهَا اللَّهُ , عَزَّ وَجَلَّ يَأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ سورة المائدة آية 105 إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُغَيِّرُوهُ يُوشِكُ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ [12] މާނައަކީ: މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަބޫބަކުރުއްޞިއްދީގުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. މާތް ﷲ ގެ ވަޙީގެ ބަސްފުޅު (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ ۖ لَا يَضُرُّ‌كُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ) ކިޔަވާ ވިދާޅުވުމަށްފަހުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. “އޭ މީސްތަކުންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުން މިއާޔަތް ކިޔެވުމަށްފަހު ނުބައިކޮށް މާނަކޮށް އުޅެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާތީ ތިމަންކަލޭގެފާނު އަޑު އެއްސެވީމެވެ. “ހަމަކަށަވަރުން މީސްތަކުންނަށް މުންކަރާތްފެނި އެކަން މަނާ ނުކޮށްފިނަމަ، ހުރިހާ އެންމެންނަށް ޢާއްމުވެ ޝާމިލުވާ ފަދަ ކޯފާ އެއް އައުމަކީ ގާތުގައިވާ ކަމެކެވެ.” އެހެން ރިވާޔަތެއްގައިވެއެވެ. “ހަމަކަށަވަރުން، މީސްތަކުންނަށް އަނިޔާވެރިޔާގެ އަނިޔާވެރިކަން ފެނި، އޭނާގެ ދެއަތުގައި ނުހިފަހައްޓައިފިނަމަ، ހުރިހާ އެންމެންގެ މައްޗަށް ޢާއްމުވެ ޝާމިލުވެގެންވާ ފަދަ ކޯފާ އެއް ޢަޛާބެއް ފޮނުއްވުން ގާތްވެގެންވެއެވެ.”

ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (مَا مِنْ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ فِي أُمَّةٍ قَبْلِي ، إِلَّا كَانَ لَهُ مِنْ أُمَّتِهِ حَوَارِيُّونَ ، وَأَصْحَابٌ يَأْخُذُونَ بِسُنَّتِهِ وَيَقْتَدُونَ بِأَمْرِهِ ، ثُمَّ إِنَّهَا تَخْلُفُ مِنْ بَعْدِهِمْ خُلُوفٌ ، يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ ، وَيَفْعَلُونَ مَا لَا يُؤْمَرُونَ ، فَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِيَدِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ ، وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِلِسَانِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ ، وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِقَلْبِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ ، وَلَيْسَ وَرَاءَ ذَلِكَ مِنَ الإِيمَانِ ، حَبَّةُ خَرْدَلٍ)[13] މާނައަކީ: “ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ފޮނުއްވި ކޮންމެ ނަބީ ބޭކަލެއްގެ އުއްމަތުގައިވެސް ޙަވާރިއްޔަ ބަޔަކު ވެއެވެ. އަދި އެނަބީ ބޭކަލެއްގެ ސުންނަތުގައި ހިފާ، އެނަބިއްޔެއްގެ އަމުރުފުޅުތަކުގައި ހިފެހެއްޓޭތޯ ބަލާ އަޞްޙާބުންތަކެއްވެސް ވެއެވެ. އޭގެފަހުން އައި ބަޔަކު އެމީހުން ނުކުރާކަންތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކާ ހަދައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް އަމުރުވެވިގެން ނުވާ ކަންތައްތަކެއް ކޮށް އުޅުނެވެ. އެމީހެއްގެ އަތުން އެބައިމީހުންނާއި ޖިހާދު ކޮށްފި މީހަކީ މުއިމިނެކެވެ. އެމީހެއްގެ ދުލުން އެބައިމީހުންނާއި ޖިހާދު ކޮށްފި މީހަކީ މުއިމިނެކެވެ. އެމީހެއްގެ ހިތުން އެބައިމީހުންނާއި ޖިހާދު ކޮށްފި މީހަކީ މުއިމިނެކެވެ. އެޔަށްފަހުގައި އީމާންކަމުގެ ރެވިއޮށްޓަރެއްގެ މިންވަރުވެސް ނުވެއެވެ.” މިޙަދީޘް އަށް ތަޢްލީގު ކުރައްވަމުން އިބްނު ރަޖަބު- ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “މިއިން ދޭހަކޮށްދެނީ ވެރިންނާއި ދެކޮޅަށް އަތުން ޖިހާދު ކުރެވިދާނެ ކަމެވެ.”

ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ދުލުންނާއި ހިތުން ކަމުގައި ވިދާޅުވާ ޢިލްމުވެރިންނާއި ބެހޭ ގޮތުން އިބްނު ޙަޒްމު- ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “ޢަދުލުވެރި އިމާމެއްގެ ގާތުގައި ފާސިގަކު ހުރެ ފަސާދަ ކުރަން ފަށައިފިނަމަ، އެކަން މަނާ ކުރުމަށް ކަނޑީގެ ބޭނުން ކުރުން ވާޖިބު ވެއްޖެ ކަމަށް އެއްވެސް ޚިލާފެއް ނެތި ޢިލްމުވެރިން ވދާޅުވެއެވެ.”

އިބްނު ޙަޒްމު- ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “އެނޫން ގޮތަކުން ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، ކަނޑީގެ ބޭނުން ކުރުމަކީ ވާޖިބު ކަމެކެވެ.”ދެން މި ބަލައިލަނީ ކަނޑީގެ ބޭނުން ކޮށްގެން ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް ނަހީ ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ކަމުގައި ވިދާޅުވާ ޢިލްމުވެރިންގެ ވާހަކަތަކަށެވެ. އަދި އަނިޔާވެރި ޙާކިމަކާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެވިދާނެ ކަމުގައި ވިދާޅުވާ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔުތަކަށެވެ.   (ނުނިމޭ)


The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47099/feed/ 0
ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47090/ http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47090/#respond Wed, 05 Jun 2019 07:13:50 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=47090

ގަޛްފުގެ ޙައްދު މަޝްރޫޢު ކުރެއްވުމުގެ ޙިކްމަތްތަކު ތެރޭގައި: 1.     ފާޙިޝް ކަންތަކުން މީހުންގެ ބޮލުގައި އިލްޒާމު އެޅުވުން ހުއްޓުވުން. 2.      މީސްތަކުންގެ އަބުރާއި ޢިއްޒަތް ރައްކާތެރިކޮށް ދިނުން،  އަދި މީސްތަކުންގެ ޢިއްޒަތުއް ނަފްސު ކިލަނބު ކުރިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުން. 3.      މީސްތަކުންގެ މެދުގައި މިފަދަ ދޮގު ވާހަކަތައް ފަތުރާ މީސްތަކުން އެކަހަލަ ވާހަކަތަކަށް ހެއްލުމުން ހުއްޓުވުން. 4.      މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އުފެދިދާނެ ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި ރުޅިވެރިކަމުން މުޖްތަމަޢު ސަލާމަތް ކުރުވުން. މިފަދަ ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން މީހުންގެ މެދުގައި ހަނގުރާމަ ...

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

ގަޛްފުގެ ޙައްދު މަޝްރޫޢު ކުރެއްވުމުގެ ޙިކްމަތްތަކު ތެރޭގައި:

1.     ފާޙިޝް ކަންތަކުން މީހުންގެ ބޮލުގައި އިލްޒާމު އެޅުވުން ހުއްޓުވުން.

2.      މީސްތަކުންގެ އަބުރާއި ޢިއްޒަތް ރައްކާތެރިކޮށް ދިނުން،  އަދި މީސްތަކުންގެ ޢިއްޒަތުއް ނަފްސު ކިލަނބު ކުރިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުން.

3.      މީސްތަކުންގެ މެދުގައި މިފަދަ ދޮގު ވާހަކަތައް ފަތުރާ މީސްތަކުން އެކަހަލަ ވާހަކަތަކަށް ހެއްލުމުން ހުއްޓުވުން.

4.      މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އުފެދިދާނެ ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި ރުޅިވެރިކަމުން މުޖްތަމަޢު ސަލާމަތް ކުރުވުން. މިފަދަ ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން މީހުންގެ މެދުގައި ހަނގުރާމަ އެއް ނުވަތަ ތަޅާފޮޅުމެއްވެސް އުފެދުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

5.      މުއިމިނުންގެ މެދުގައި ފާޙިޝް ޢަމަލުތައް ހުއްޓުވުން، އެހެނީ މިފަދަ ވާހަކަތައް ދެކެވޭލެއް ގިނަވެ، ފަސޭހައިން މިފަދަ ވާހަކަތައް ދެކެވި ވާކަމަށް ވަނީނަމަ، މިފަދަ ފާޙީޝް ކަންތައް ތަކުގެ ތެރެއަށް މީސްތަކުން ޣަރަގު ވުމަކީ ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ[1].

ހަމައެފަދައިން، ދީންވެރި ޢަދްލުވެރި މުރޫއަތްތެރި މީހަކު އައިސް މިވެނި މީހަކު ވައްކަން ކޮށްފިޔޭ ބުނުމަކު އެޚަބަރު ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، އޭނާ ޖެހޭނީ ދެހެކިން ގެނެސް އެކަން ޘާބިތުކޮށްދޭށެވެ.

ނަމަވެސް،  ރަމަޟާން މަހުގެ ނުވަތަ ޝައްވާލް މަހުގެ ހަނދު ފެނުނު ކަމަށް ޢަދްލުވެރި މުރޫއަތްތެރި އެކަކު ހެކިބަސް ދީފިނަމަ، އެކަން ގަބޫލު ކުރެވޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ ސުންނަތުގައި އައިސްފައިވަނީ އެގޮތެވެ. މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢަބްދުﷲ ބިން ޢުމަރުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ވެއެވެ.  (تَرَاءَى النَّاسُ الْهِلالَ ، فَأَخْبَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنِّي رَأَيْتُهُ ، فَصَامَ وَأَمَرَ النَّاسَ بِصِيَامِهِ) މާނައަކީ: “މީސްތަކުން ހަނދު ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ހަނދު ފެނުނު ވާހަކަ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ޚަބަރު ދިނީމެވެ. އެހިނދު އެދުވަހު ރޯދަ ހިއްޕަވާ އަދި ރޯދަ ހިފުމަށް މީސްތަކުންނަށްވެސް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ.” މިތަނުގައި ޢަދްލުވެރި އެކެއްގެ ހެކިބަސް ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ.

އެއަށްފަހުގައި ބަޔާން ކުރައްވަނީ ޚަބަރު ތަޙްގީގް ކުރުމުގެ ޙިކްމަތެވެ. (أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ) މާނައަކީ: ޚަބަރުގެ ތެދުދޮގު ބަލާ ތަޙްގީގް ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި ސަބަބަކީ ނޭނގުމެއްގެ ތެރޭގައި ބަޔެއްގެ ބޮލުގައި ދޮގު އިލްޒާމުތަކެއް އެޅުވިދާނެތީ އެކަމުން ދުރުހެލި ކުރުވުމަށެވެ. އެހެނީ އިންސާނާ އަށް އިވޭ ކޮންމެ ވާހަކަ އެއް އެވާހަކަ އެއްގެ ތެދުދޮގު ބެލުމެއް ނެތި މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި ދައްކަން ވެއްޖެނަމަ، އެކުރެވޭ ކަމަކީ އެހެން މީހެއްގެ ޙައްގައް އަރައިގަތުމެވެ. ސަބަބަކީ އެޚަބަރަކީ ތެދު ޚަބަރަކަށް ނުވެއްޖެނަމަ ދޮގުވާހަކަ ތަކެއް ފެތުރުނީއެވެ.

ދެބައޮޑުވުމަކީ ވެސް އެކަމުގެ ނުރައްކާތެރި ކަމުގެ ވާހަކަ އިން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިންޛާރު ދެއްވާފައިވާ މައްސަލަ އެކެވެ. ދެބައޮޑުވުމުގެ މާނައަކީ ދެމީހަކު ދޭތެރެޖެއްސުމަށްޓަކައި އަނެކައިގެ ނުބައިވާހަކަ ނަގްލުކޮށް ހެދުމެވެ. މިކަމުގެ ނުބައިކަން ބަޔާން ކުރައްވާ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ[2]) މާނައަކީ: “ދެބައޮޑުވާ މީހުން ސުވަރުގެ ނުވަންނަ ހުއްޓެވެ.”

މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢަބްދުﷲ ބިން ޢައްބާސްގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. (مَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى قَبْرَيْنِ , فَقَالَ : إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ ، وَمَا يُعَذَّبَانِ مِنْ كَبِيرٍ ، ثُمَّ قَالَ : بَلَى ، أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ يَسْعَى بِالنَّمِيمَةِ ، وَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لَا يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ ، قَالَ : ثُمَّ أَخَذَ عُودًا رَطْبًا فَكَسَرَهُ بِاثْنَتَيْنِ ، ثُمَّ غَرَزَ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى قَبْرٍ ، ثُمَّ قَالَ : لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا  [3]) މާނައަކީ: “ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެގަބުރެއްގެ ކައިރިން ހުރަސް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “މިދެގަބުރަށް އެބަ ޢަޛާބު ލިބެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެދެގަބުރަށް ޢަޛާބު ލިބެނީ މާބޮޑު ކަމަކާ ހުރެ އެއް ނޫނެވެ. ދެން ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. އާދޭހެވެ. އޭގެތެރެއިން އެކަކީ ދެބައޮޑުވަމުން ހިނގާ އުޅުނު މީހެކެވެ. އަނެކަކީ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ގަޔަށް ބުރާފައި ހުންނަ ހުރުމުން ސަލާމަތް ނުވެހުރި މީހެކެވެ.” އިބްނު ޢައްބާސް ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. “އެޔަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ދެއޮފިކޮޅު ބިންދަވާލެއްވިއެވެ. އަދި އެގޮފިކޮޅުތައް ގަބުރުކައިރީގައި އިންދެވިއެވެ. ދެން ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “އެދެގޮފިކޮޅު ނުހިކޭހާ ހިނދަކު އެދެމީހުންގެ ޢަޛާބު ލުއިކުރައްވާނެ ކަމަށް އުއްމީދު ކުރައްވަމެވެ.”

(وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَ‌سُولَ اللَّـهِ ۚ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ‌ مِّنَ الْأَمْرِ‌ لَعَنِتُّمْ وَلَـٰكِنَّ اللَّـهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّ‌هَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ‌ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ ۚ أُولَـٰئِكَ هُمُ الرَّ‌اشِدُونَ ﴿٧﴾  )

(لَعَنِتُّمْ ) ތިޔަބައިމީހުން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިބައިން އެދޭ ބައެއް ކަންތައްތަކަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޫފުއްލޭ ވަރުގެ ބުރައަކަށް ވެދާނެއެވެ. މިކަމުގެ މީޘާލުތައް:

  1. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނާއި އެކުގައި ރަމަޟާން މަހުގެ ރޭގަޑުގެ ބައެއްގައި ގިޔާމުއްލައިލް ކުރެއްވުމަށްފަހުގައި ގަނޑުވަރަށް ވަޑައިގަތެވެ. އެހިނދު ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. ރޭގަނޑުގެ ބާކީ އޮތް ބައިގައިވެސް އަޅުގަޑުމެންނާއި އެކުގައި ގިޔާމުއްލައިލް ކޮށްދެއްވާށެވެ. ޔަޢުނީ މުޅި ރޭގަނޑު އެއްކޮށް ގިޔާމުއްލައިލް ކޮށްދެއްވާށެވެ. އެހިނދު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (مَنْ قَامَ مَعَ الْإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ كُتِبَ لَهُ قِيَامُ لَيْلَةٍ  [4]) މާނައަކީ: “އިމާމާ އާއި އެކުގައި އޭނާ ނިމެންދެން ގިޔާމުއްލައިލް ކޮށްފި މީހާ މުޅީރޭ އެއްކޮށް އަޅުކަން ކުރި ފަދައެވެ.”  މިކަމުގައި ޞަޙާބީންގެ އެދުމަށް އެކަލޭގެފާނު އިޖާބަ ނުދެއްވައެވެ. އެހެނީ އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރެއްވުމަކީ އުއްމަތުގެ މީހުންގެ މައްޗަށް ބޮޑު ބުރައަކަށް ވާނެތީވެއެވެ.
  2. 2.      (جَاءَ ثَلَاثَةُ رَهْطٍ إِلَى بُيُوتِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُونَ عَنْ عِبَادَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَلَمَّا أُخْبِرُوا كَأَنَّهُمْ تَقَالُّوهَا ، فَقَالُوا : وَأَيْنَ نَحْنُ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ ؟ قَالَ أَحَدُهُمْ : أَمَّا أَنَا ، فَإِنِّي أُصَلِّي اللَّيْلَ أَبَدًا ، وَقَالَ آخَرُ : أَنَا أَصُومُ الدَّهْرَ وَلَا أُفْطِرُ ، وَقَالَ آخَرُ : أَنَا أَعْتَزِلُ النِّسَاءَ فَلَا أَتَزَوَّجُ أَبَدًا ، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِمْ ، فَقَالَ : ” أَنْتُمُ الَّذِينَ قُلْتُمْ كَذَا وَكَذَا ، أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لَأَخْشَاكُمْ لِلَّهِ وَأَتْقَاكُمْ لَهُ لَكِنِّي أَصُومُ وَأُفْطِرُ ، وَأُصَلِّي وَأَرْقُدُ ، وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ ، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي [5]) މާނައަކީ: “ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ތިން ބޭކަލަކު ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ގަނޑުވަރުގެ ގާތަށް އައިސް އެކަލޭގެފާނު ގަނޑުވަރުގައި އަޅުކަން ކުރައްވަނީ ކޮންގޮތަކަށްތޯ އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންގެ ގާތުގައި ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. އެވާހަކަތައް ކިޔާ ދެއްވުމާއި އެކު އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. “ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ އިސްވެދިޔަ ފާފަތަކާއި އަންނަން އޮތް ފާފަތައް ފޮހެވިފައިވާ ބޭކަލެކެވެ. ވީމާ، އަހަރުމެން މިއީ ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ ތެރެއިން އެއްބޭކަލަކު ވިދާޅުވިއެވެ. “އަހަރެން މުޅި ރޭ އެއްކޮށް ހޭދަކުރާނީ ނަމާދު ކުރުމުގައެވެ.” އަނެއް ބޭކަލަކު ވިދާޅުވިއެވެ. “އަހަރެން އަބަދު ހުންނާނީ ރޯދަ އަށެވެ. ދުވަހަކުވެސް ރޯދަ އެއް ނުވިއްލާނަމެވެ.” އަނެއް ބޭކަލަކު ވިދާޅުވިއެވެ. “އަހަރެން އަންހެނުންނާއި ދުރުހެލިވާނަމެވެ. ދުވަހަކުވެސް ކައިވެންޏެއް ނުކުރާނަމެވެ.” ދެން އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނިކުމެވަޑައިގެން ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “މިވެނިހެން ބުނީ ތިޔަބައިމީހުން ހެއްޔެވެ؟ ދަންނާށެވެ. މާތް ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވުރެ ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާ އެކަލާންގެ އަށް ތަގްވާވެރިވާ ބޭކަލަކީމެވެ. ނަމަވެސް، ތިމަންކަލޭގެފާނު ރޯދަ ހިއްޕަވަމެވެ. އަދި ރޯދަ ދޫވެސް ކުރަމެވެ. ނަމާދުވެސް ކުރަމެވެ. އަރާމުވެސް ކުރަމެވެ. އަންހެނުންނާއި ކައިވެނިވެސް ކުރަމެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތް ދޫކޮށްލައިފިމީހަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތުގެ ތެރެއިންވާ މީހެއް ނޫނެވެ.”

ކޮންމެއަކަސް މިވާހަކަތަކުން ދޭހަވަނީ ޞަޙާބީންގެ ތެރޭގައި މަތީ ހިއްމަތުގެ ބޭފުޅުން ތިއްބެވި ކަމެވެ. ހެޔޮ ޢަމަލުތައ ކުރުމުގައި ކުރިއަރައި ދިޔުމުގެ ޢަޒުމުގައި އެބޭކަލުން ތިއްބެވި ކަމެވެ. އެހެންކަމުން، އެބޭކަލުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުގައި ގިނަ ހެޔޮކަންތަކެއް ކުރުމަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. ނަމަވެސް، އެކަމަށް އިޖާބަ ނުދެއްވާ ދޫކޮށްލެއްވި ސަބަބަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން އެބޭކަލުންނަށް ނޫފުއްލޭވަރުގެ ތަކްލީފަކަށް ވެދާނެ ކަމަށް ޓަކައެވެ.

(وَلَـٰكِنَّ اللَّـهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ) ފަހަރުގައި މީހަކު ސުވާލު ކޮށްފާނެއެވެ. މި އާޔަތުގެ މިބަޔާއި އިސްވެދިޔަ (وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَ‌سُولَ اللَّـهِۚ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ‌ مِّنَ الْأَمْرِ‌ لَعَنِتُّمْ ) މި ބަޔާއި ދެމެދުގައި އޮތް ގުޅުމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

މި ސުވާލުގެ ޖަވާބަކީ:  ތިޔަބައިމީހުންނާއި ޚިޔާލު ތަފާތުވާ ކަންތަކުގައިވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކުރަމުއެވެ. އޭގެ ސަބަބަކީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި މާތް ﷲ ލައްވާ ޒީނަތްތެރި ކޮށްދެއްވާފައިވާ އީމާންތެރިކަމެވެ. އެހެންކަމުން، ތިޔަބައިމީހުން ހިތްނޭދޭ ކަންތަކުގައިވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާ ކުރެއެވެ.

(وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ ) އިންސާނަކު ކަމަކަށް ލޯބިވެ، އަދި އެކަމަކީ އެމީހެއްގެ ހިތުގައި ޒީނަތްތެރި ކުރެވިއްޖެ ކަމެއްނަމަ، އެކަމެއްގައި ދެމިހުރެއެވެ. އެކަމަށްޓަކައި މުއިމިނުންގެ ހިތްތަކުގައި އީމާންކަން ވަނީ ޒީނަތްތެރި ކުރެވިފައެވެ.

(وَكَرَّ‌هَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ‌ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ ) ކުފްރަކީ އީމާން ކަމުގެ އިދިކޮޅު ޞިފަ އެވެ.

ފުސޫގަކީ އިސްތިގާމާ ނުވަތަ ތެދުމަގުގައި ދެމިހުރުމުގެ އިދިކޮޅު ޞިފައެވެ.

ޢިޞްޔާނަކީ ކިޔަމަންގަތުމުގެ އިދިކޮޅު ޞިފައެވެ.

މި އާޔަތުގައި މިވަނީ ބޮޑެތި ކަންތަކުން ކުޑަކަންތަކަށް ތަދައްރުޖް ކުރައްވާފައެވެ. އެހެނީ ފިސްގަށް ވުރެ ކުފުރުގެ ނުބައިކަން ބޮޑެވެ. އަދި ޢިޞްޔާނަށް ވުރެ ފިސްގުގެ ނުބައިކަން ބޮޑެވެ. އެހެނީ ކުފުރަކީ އިސްލާމްދީނުން މީހާ ނިކުތުމެވެ. ފިސްގަކީ ކުފުރަށް ވުރެ ދަށުދަރަޖައިގެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، އެއީ ބޮޑު ފާފަ އަކަށް އަރައިގަތުމެވެ. ޒިނޭ ކުރުމާއި، ގަޛްފުކުރުމާއި، ރާބުއިން ފަދަ ބޮޑު ފާފަ އެއް ކުރުމަށްފަހު ތައުބާ ނުވެ ހުރުމެވެ. ޢިޞްޔާނަކީ ހެޔޮ ޢަމަލު ކުރުމުން އެކަން ފޮހެވިގެންދާ ފަދަ ކުދި ފާފަތަކެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ ، وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ ، وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ ، مُكَفِّرَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتُنِبَتِ الْكَبَائِرِ[6]) މާނައަކީ: “ފަރްޟު ފަސް ނަމާދާއި، އެއް ހުކުރުން އަނެއް ހުކުރާއި، އެއް ރަމަޟާން މަހުން އަނެއް ރަމަޟާން މަހަކީ ބޮޑެތި ފާފަތަކުން ދުރުހެލިވެއްޖެނަމަ، އެދެމެދުގައި ކުރެވޭ ކަންތައްތައް ފޮހެލެވޭ ކައްފާރާ އެކެވެ.”

(أُولَـٰئِكَ هُمُ الرَّ‌اشِدُونَ) މި ތަނުގައި އިޝާރާތް ކުރައްވާފައި މިވަނީ އެބައިމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި އީމާންކަމަށް ލޯބި ޖައްސަވައި، އެއީމާންކަން ޒީނާތްތެރި ކުރެއްވާ، އަދި ކާފިރު ކަމާއި ފާސިގުކަން އަދި އުރެދުމުން ނުރުހުންތެރި ކުރައްވާފައިވާ މީހުންނަށެވެ.

(هُمُ الرَّ‌اشِدُونَ) “އެއުރެންނީ، ހަމަ ތެދުމަގު ލިބިގެންވާ މީހުންނެވެ.”

“ރުޝްދު” ގެ އަޞްލަކީ ރަގަޅު ގޮތުގައި ތަޞައްރުފް ކުރުމެވެ. މުދަލުގައި ރުޝްދުވެރި ވުމަކީ ހެޔޮގޮތުގައި މުދާ ބޭނުން ކުރުމެވެ. އަދި ބޭކާރު ޚަރަދު ކުރުމުން ދުރުހެލިވުމެވެ.

ދީނުގައި ރުޝްދުވެރި ވުމަކީ ﷲ ގެ ދީނުގެ މަތީގައި ފައިތިލަ ޘާބިތުކޮށްގެން ހުރުމެވެ.


އެބައިމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި އީމާންކަމަށް ލޯބި ޖައްސަވައި، އެއީމާންކަން ޒީނާތްތެރި ކުރެއްވާ، އަދި ކާފިރު ކަމާއި ފާސިގުކަން އަދި އުރެދުމުން ނުރުހުންތެރި ކުރައްވާފައިވާ މީހުންނަކީ ރުޝްދުގެ ޞިފަ ލިބިގެންވާ މީހުންނެވެ.

(فَضْلًا مِّنَ اللَّـهِ وَنِعْمَةً ۚ وَاللَّـهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ   )

(فَضْلًا مِّنَ اللَّـهِ) އިސްވެދިޔަކަންތައްތަކަކީ (އީމާން ކަމަށް ލޯބި ޖެއްސެވުމާއި، އެކަން ހިތުގައި ޒީނަތްތެރި ކުރެއްވުމާއި ކުފުރާއި ފުސޫގަށް ނުރުހުންތެރި ވުން) އެއީ ﷲ ގެ ފަޟްލުވަންތަ ކަމުން ވީ ކަންތައްތަކެވެ. ފަހަރެއްގައިވެސް ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން ވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. ރަސޫލުކަން ދެއްވާނެ ފަރާތެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ. އަދި އީމާންކަން ދެއްވާނެ ފަރާތެއްވެސް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ. އެމީހެއްގެ ނިޔަތާއި އިޚްލާޞްތެރިކަން ހުރި މިންވަރުން ﷲ އެމީހެއްގެ ހިތުގައި އީމާންކަމަށް ލޯބި ޖައްސަވައެވެ. އަދި އެކަން އެމީހަކަށް ޒީނަތްތެރި ކޮށް ދެއްވައެވެ. އަދި ކުފްރާއި ފުސޫގު އަދި އުރެދުންތެރިކަމުން ފޫހި ކުރައްވައެވެ. އެމީހެއްގެ ކިބައިގާ އިޚްލާޞްތެރި ކަމާއި ތެދުވެރި ނިޔަތެއް ނެތް މީހުންނަށް މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާނެތެވެ. (فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّـهُ قُلُوبَهُمْ)[7] މާނައަކީ: ” ފަހެ، އެއުރެން (حق ން) އެއްކިބާވިހިނދު، اللَّه އެއުރެންގެ ހިތްތައް (ތެދުމަގުން) އެއްކިބާ ކުރެއްވިއެވެ.” އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (فَإِن تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِ‌يدُ اللَّـهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ)[8] މާނައަކީ: ” ފަހެ، އެއުރެން ފުރަގަސްދީފިނަމަ، ކަލޭގެފާނު ދެނެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އިރާދަކުރައްވަނީ، އެއުރެންގެ ބައެއް ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން، އެއުރެންނަށްعقوبات ދެއްވުމަށެވެ.”

(وَنِعْمَةً  ) ނިޢުމަތް ދެބަޔަކަށް ބެހިގެން ވެއެވެ. އެއީ:

  1. ދުނިޔޭގެ ނިޢުމަތް
  2. އާޚިރަތުގެ ނިޢުމަތް

މުއިމިނުންގެ ޙައްގުގައި ދުނިޔޭގެ ނިޢުމަތް ގުޅިފައިވަނީ އާޚިރަތުގެ ނިޢުމަތާ އެވެ. ނަމަވެސް، ކާފިރުންނަށް ދުނިޔެމަތީގައި ނިޢުމަތް ދެއްވައެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (كَمْ تَرَ‌كُوا مِن جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ ﴿٢٥﴾ وَزُرُ‌وعٍ وَمَقَامٍ كَرِ‌يمٍ ﴿٢٦﴾ وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهِينَ ﴿٢٧﴾  )[9] މާނައަކީ: ” ކިތައްކިތައް ބަގީޗާއާއި، ކިތައްކިތައް އާރު، އެއުރެން ދޫކުރިހެއްޔެވެ؟ އަދި ދަނޑުތަކާއި، ރީތި ގޭގެވެސްމެއެވެ. އަދި އުފަލުގައި އެއުރެން ދިރިއުޅުނުކަމުގައިވި نعمة ގެ ތަނަވަސް ދިރިއުޅުމެވެ.”

ވީމާ، ކާފިރުންނަށް ދުނިޔެމަތީގައި ނިޢުމަތްތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އާޚިރަތުގައި ވަނީ ވޭންދެނިވި ޢަޛާބާއި ﷲ ގެ ލަޢުނަތެވެ. ނަމަވެސް މުއިމިނުންނަށް ދެނިޢުމަތް ލިބެއެވެ. އެއީ: ދުނިޔޭގެ ނިޢުމަތާއި އާޚިރަތުގެ ނިޢުމަތެވެ.

މުއިމިނުން ދުނިޔެމަތީގައި ފަގީރު ޙާލުގައި އުޅެން ޖެހުނު ނަމަވެސް، ބަލިވެ އުޅެން ޖެހުނު ނަމަވެސް، ދަރިން ނުލިބޭ މީހެއްގެ ޙާލުގައި އުޅެން ޖެހުނުނަމަވެސް އޭނާ ވަނީ ނިޢުމަތެއްގެ މަތީގައެވެ. ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ‌ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ۖ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَ‌هُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ  )[10] މާނައަކީ: ” مؤمن އަކު ކަމުގައިވާ حال، ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، ނުވަތަ އަންހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، صالح عمل އެއް ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހަކަށް ރަނގަޅު، ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން عمل ކޮށް އުޅުނު އެންމެ ހެޔޮގޮތުގެ ދަރުމައިން، އެއުރެންނަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޖަޒާ ދެއްވާހުށީމެވެ.”

ވީމާ، ޚުލާޞާ އަކީ: ދެބާވަތެއްގެ ނިޢުމަތެއް ވެއެވެ. އެއީ:

  1. ހުރިހާ ޚަލްގުތަކުންނަށް ޢާއްމުވެގެންވާ ނިޢުމަތްތައް، ކާފިރުންނާއި، މުއިމިނުންނާއި، ފާސިގުންނާއި، ކިޔަމަންތެރިންވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށް ހުންނަ ނިޢުމަތް،
  2. މުއިމިނުންނަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ ނިޢުމަތް،

(وَاللَّـهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ) މިއީ ވަރަށް ގިނައިން އެކުގައި އަންނަ ދެ އިސްމެވެ. (ނުނިމޭ)


The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47090/feed/ 0
ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47015/ http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47015/#respond Mon, 03 Jun 2019 03:56:51 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=47015

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް (އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ) ބައެއް ކުށްފާފަ ކުރާ މީހުންގެ ގާތުގައި އެކަން ހުއްޓާލުމަށް ބުނުމުން ޖަވާބުގައި ބުނެ އުޅެއެވެ. “ތިމަންމެންގެ ތަގްވާ އޮތީ ހިތުތެރޭގައެވެ”. އެފަދަ މީހުންނަށް ދޭން އޮތް ޖަވާބަކީ “ތިބާގެ ހިތުގެ ތެރޭގައި ތަގްވާވެރިކަން ވާ ނަމަ، އެކަން ބޭރުފުށަށް ވެސް ފެނުނީހެވެ. އެހެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ.  (أَلا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً ، إِذَا صَلَحَتْ ، ...

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް

(އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ)

ބައެއް ކުށްފާފަ ކުރާ މީހުންގެ ގާތުގައި އެކަން ހުއްޓާލުމަށް ބުނުމުން ޖަވާބުގައި ބުނެ އުޅެއެވެ. “ތިމަންމެންގެ ތަގްވާ އޮތީ ހިތުތެރޭގައެވެ”. އެފަދަ މީހުންނަށް ދޭން އޮތް ޖަވާބަކީ “ތިބާގެ ހިތުގެ ތެރޭގައި ތަގްވާވެރިކަން ވާ ނަމަ، އެކަން ބޭރުފުށަށް ވެސް ފެނުނީހެވެ. އެހެނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ.  (أَلا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً ، إِذَا صَلَحَتْ ، صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ ، وَإِذَا فَسَدَتْ ، فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ ، أَلا وِهِيَ الْقَلْبُ  ) މާނައަކީ: “ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި މަސްކޮޅެއްވެއެވެ. އެމަސްކޮޅު އިސްލާޙުވެއްޖެނަމަ އޭނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑު އިޞްލާޙުވެގެން ދެއެއެވެ. އެމަސްކޮޅު ގޯސްވެ ފާސިދު ވެއްޖެނަމަ އޭނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑު ފާސިދުވެގެން ދެއެވެ. ދަންނާށެވެ. އެއީ ހިތެވެ.”

(إِنَّ الَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِن وَرَ‌اءِ الْحُجُرَ‌اتِ أَكْثَرُ‌هُمْ لَا يَعْقِلُونَ) މިއާޔަތުގައި މި އިޝާރާތް ކުރަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް އައި ބައެއްގެ ވާހަކަ އެވެ. އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ތަންދޮރުނުފިލާ ބަޔަކު ތިއްބެވެ. އެހެންކަމުން، ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ކޮޓަރިކޮޅުތައް ކައިރީ ތިބެގެން “އޭ ނަބިއްޔާ” އޭ ގޮވާ ހަދަމުން ދިޔައެވެ. އެބައިމީހުންގެ ބޭނުމަކަށްވީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގަނޑުވަރުން ނެރެގެން ބައްދަލު ކުރުމެވެ. މިބައިމީހުން ޞިފަ ކުރައްވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (أَكْثَرُ‌هُمْ لَا يَعْقِلُونَ) މާނައަކީ: “އޭގެތެރެއިން ގިނަ މީހުންގެ ބުއްދިއެއް ނެތެވެ.”

(لَا يَعْقِلُونَ)މިތަނުގައި “ބުއްދި އެއް ނެތޭ” އޮތުމުގެ މުރާދަކީ “ޢަގްލުއް ރުޝްދު” ނުވަތަ ފުރިހަމަ ބުއްދި އެވެ.

“އަލްޢަގްލު” ގެ ދެވައްތަރެއްވެއެވެ. އެއީ:

  1. ޢަގްލުއް ރުޝްދު
  2. ޢަގްލުއް ތަކްލީފް

ޢަގްލުއް ރުޝްދު އަކީ “ސަފަހު” ގެ އިދިކޮޅު ޞިފައެވެ. “ސަފަހު” ގެ މާނައަކީ “ދޯދިޔާ ކަމެވެ.”

ޢަގްލުއް ތަކްލީފްގެ އިދިކޮޅު ޞިފައަކީ “ޖުނޫނު” ނުވަތަ “ދުނިޔެ އަށް މޮޔަވުމެވެ.”

މިޘާލަކަށް: ވުޟޫ ޞައްޙަވުމުގެ ޝަރްޠުތަކުގެ ތެރޭގައި ވުޟޫ ކުރާ މީހާ އަކީ “ޢާގިލަކު” ކަމުގައި ވާން ޖެހޭނެ ކަމަށް ބުނެފިނަމަ އޭގެ މާނައަކީ ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި މީހަކަށް ވުމެވެ. ވީމާ، މިތަނުގައި “ޢަގްލު” ގެ މުރާދަކީ “ޢަގްލުއް ތަކްލީފް” އެވެ.

މުދާ ޙަވާލު ކުރެވޭ މީހާއަކީ “ޢަގިލަކު” ކަމުގައި ވާން ޖެހޭނެ ކަމަށް ބުނެފިނަމަ އޭގެ މުރާދަކީ “ޢަގްލުއް ރުޝްދެވެ” ނުވަތަ އެމުދާ ހެޔޮގޮތުގައި ގެންގުޅުމުގެ ތަޞައްރުފް ފުދިފައިވާ މީހަކަށް ވުމެވެ.

މި އާޔަތުގައި (لَا يَعْقِلُونَ) އޭ އޮތް ބަހުގެ މުރާދަކީ ފުރިހަމަ ބުއްދި އެވެ. ސަބަބަކީ ޢަގްލުއް ތަކްލީފް ކަމުގައިވީނަމަ އަދަބު ކުޑަކޮށް ކަންތައް ކުރުމުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް މަލާމާތެއް ނެތީހެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއި އެކު އޭގެ ތެރެއިން އެންމެންނަކީ މިފަދަ ބުއްދި ފުރިހަމަ ނުވާ ބައެއްކަންވެސް މިއާޔަތުން ދޭހަވެއެވެ. އެހެނީ މިއާޔަތުގައިވަނީ (أَكْثَرُ‌هُمْ)ގިނަ މީހުންނޭއެވެ. އެންމެންނެކޭ އެއް ނޫނެވެ. މިއިން ދޭހަވަނީ އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ހޭޖެހޭ މީހުންވެސް ތިބި ކަމެވެ. އަދި އަޑުގަދަ ކުރީވެސް އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު މީހުން ކަމެވެ.

(وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُ‌وا حَتَّىٰ تَخْرُ‌جَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرً‌ا لَّهُمْ ۚ وَاللَّـهُ غَفُورٌ‌ رَّ‌حِيمٌ) މާނައަކީ: “ކަލޭގެފާނު ކޮޓަރިކޮޅުން ނިކުމެވަޑައިގެން، އެބައިމީހުންނާއި ބައްދަލު ކުރައްޖައުމަށް ދާންދެން ކެތްތެރިކަމާއި އެކު ތިބިނަމަ، އެގޮތް އެބައިމީހުންނަށް ހެޔޮކަން ބޮޑުވެގެން ވެއެވެ. އެހެނީ، ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް ބަޔަކު މީހުން ކަމަކައިގެން އައިސްފިނަމަ، އެކަމެއް ފުއްދަވައި ދެއްވައެވެ. މިކަމަށް އިޝާރާތްކޮށް ޢަރަބި ޅެންވެރިޔަކު ބުންޏެވެ.

ما قال “لا” قط إلا في تشهده               لولا التشهد كانت لاؤه نعم

މާނައަކީ: “ތަޝައްހުދު ގައި މެނުވީ އެކަލޭގެފާނު “ލާ” ނުވަތަ “ނޫނެކޭ” މި ލަފްޡު ބޭނުމެއް ނުކުރައްވައެވެ. ތަޝައްހުދު ނުވީނަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ “ލާ” އަކީ “ނަޢަމް” ނުވަތަ “އާއެކޭ” ކަމުގައިވީހެވެ.

(وَاللَّـهُ غَفُورٌ‌ رَّ‌حِيمٌ) މި އާޔަތުން އިޝާރާތް ކުރައްވަނީ މާތް ﷲ އެބައިމީހުންގެ ފާފަ ފުއްސަވައި ރަޙްމަތް ލެއްވި ކަމެވެ. މިއީ ﷲ ގެ ދީލަތިވަންތަ ކަމާއި އޯގާވަންތަކަމުގެ ތެރެއިން ވާ ކަމެކެވެ. އެހެނީ ﷲ އަށް ޝިރްކު ކުރުން ފިޔަވާ އެހެން ހުރިހާ ފާފަ އެއް އެކަލާންގެ ފުއްސަވަތެވެ.

ޝައްކެއްނެތް ފާފަޔަކީ ނުރައްކާތެރި ބިރުވެރިކަން ހުރި ، އިލާހުގެ ކޯފާ ހައްގުވާނެކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ﷲ އީ އޯގާވަންތަ ރަހުމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެ، އެހެންވެ އަޅުތަކުން ކުރެ އެބައިމީހުންގެ ނަފްސަށް އަނިޔާވެރިވެވޭ މީހުނަށް ތައުބާގެ ދޮރު ހުޅުއްވަވާފައިވެއެވެ. ކިތަންމެ ފާފައެއް ކުރިއަސް، ކޮންމެ ގޮތަކަށް އުޅުނަސް، އެކަލާނގެ ހައިބަވަންތަކަމާއި ގަދަ ކީރިތި ވަންތަކަން ވިސްނި، އެކަލާނގެއަށް ބިރުވެތިވެ، އެކަލާނގެ ހަޟުރަތަށް އަތުވައްޖެ އަޅަކު އެކަލާނގެ ގަބޫލު ކުރައްވައެވެ. ވީމާ ﷲގެ ރަހުމަތުން މާޔޫސް ނުވާށެވެ! އެކަލާނގެ ހަޟުރަތަށް އަވަސްވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ ހުރިހާ ފާފައެއް ފުއްސަވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަޅުން އެކަލާނގެ ހަޟުރަތަށް ރުޖޫޢަވެ، ތައުބާވެ، ފާފަ ފުއްސެވުންއެދި އާދޭސް ދެންނެވުމަށް އެކަލާނގެ ލޯބިވެ ވޮޑިގަންނަވައެވެ. އެކަލާނގެ ވަހީކުރެއްވިއެވެ. {قل يعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم} [الزمر 53] މާނައީ: “ތިމަން އިލާހުގެ އަޅުތަކުންކުރެ ފާފަކުރުމުން އެބައިމީހުންގެ ނަފްސުތަކަށް އިސްރާފުކޮށްފައިވާ މީހުނަށް ކަލޭގެފާނު ދަންނަވާށެވެ. ﷲގެ ރަހުމަތުން މާޔޫސް ނުވާށެވެ. އެކަލާނގެ ހުރިހައިފާފަ ފުއްސަވައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެއީ ފާފަފުއްސަވާ ރަޙީމްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ.”

މާތް ﷲ އެކަލާނގެ އަޅާގެ ކިބައިން ބޭނުންވެ ވޮޑިގަންނަވަނީ އެއްމެ ކަމެކެވެ. އެއީ އިޚްލާޞްތެރިކަމެވެ. ތެދުވެރިކަމެވެ. އެކަލާނގެ ކޯފާއާއި އަޛާބަށް ބިރުވެތިވެ، އެކަލާނގެ ހަޟުރަތުގައިވާ ނިއުމަތަށް އެދުންވެރިވެ، ފާފަކުރުން ހުއްޓާލައި، މުސްތަގުބަލްގައި އެފަދަ ފާފައަކަށް އަރައިނުގަތުމަށް އަޒުމްކޮށް އެކަލާނގެއަށް ދެންނެވުމެވެ. އަދި ޞާލިޙް އަމަލު ގިނަކުރުމެވެ. އޭރުން އެކަލާނގެ ތިބާގެ ހުރިހާ ފާފައެއް ފުއްސަވައި، ތިބާއީ އެކަލާނގެ ގާތް އަޅުންގެ ތެރެއިން ލައްވާނެކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި ކިޔެއް އަޅާގެ ތައުބާ ފުރިހަމަވެ، ފާއިތުވީ ތަނުގެ ބަދަލުގައި ހެޔޮ ޢަމަލު ކޮށް، އެގޮތުގައި ސާބިތުވެ، ތަޤުވާވެރި ވެއްޖެ އަޅެއްގެ އިސްވެ ދިޔަބައި ޘަވާބާއި ދަރުމައަށް ބަދަލު ކޮށްދެއްވައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ{{ إلا من تاب وءامن وعمل عملا صالحا فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات}} الفرقان 70. މާނައީ: ” ތައުބާވެ، ހެޔޮވެގެންވާ އަމަލު ކޮށްފި މީހުންނީ އެބައިމީހުންގެ ނުބައި ކަންތައްތައް ހެޔޮ ކަންތައްތަކަށް މާތް ﷲ ބަދަލު ކުރައްވާނެއެވެ.”

އަޅާގެ މައްޗަށް ވަނީ އިޚްލާސްތެރިކަމާއި ތެދުވެރިކަމާއި އެކުގައި ތައުބާވެ، އިސްލާހު ވުމެވެ. އެކަލާނގެ އަންގަވާފައިވެއެވެ. {يأيها الذين ءامنوا توبوا إلى الله توبة نصوحا عسى ربكم أن يكفر عنكم سيئاتكم ويدخلكم جنت تجري من تحتها الأنهار…} [التحريم 8]. “އޭ އީމާންވީ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ތެދުވެރި ތައުބާއަކުން ﷲގެ ހަޟުރަތަށް ތައުބާވާށެވެ. އޭރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ރައްބު ތިޔަބައިމީހުންގެ ފާފަ ފުއްސަވައި އެތަނެއްގެ (ގަނޑުވަރުތަކާއި ގަސްތަކުގެ ދަށުން) ފެން އާރުތަށް ހިނގަހިނގައިވާ ސުވަރުގެ ތަކަކަށް ތިޔަބައިމީހުން ވައްދަވާނެއެވެ.”

ތެދުވެރި ނުވަތަ އިޚްލާޞްތެރި ތައުބާއަކީ: 1- ތައުބާވުމަށް ގަސްތުކުރާ ފާފަ ހުއްޓާލުމެވެ. 2- ތިބާއަށް ކުރެވެފައިވާ ފާފައިގެ މައްޗަށް ލަދުވެތިވެ ދެރަވުމެވެ. 3- އެފާފަ އަލުން ނުކުރުމަށް އަޒުމް ކުރުމެވެ. 4- އަދި އަޅުންގެ ހައްގެއް އޮތް ކަމެއް ނަމަ އެކަމެއް ރައްދު ކުރުން ނުވަތަ އެމީހެއްގެ ހިތް ހަލާލު ހޯދުމެވެ. މިސިފަތަށް އެކުލެވިގެންވާ ތައުބާއަކުން ތައުބާ ވެއްޖެ ނަމަ އެތައުބާއީ ޞައްހަ ތައުބާއެކެވެ. މާތް ﷲ އެފާފަ ފުއްސަވާނެތެވެ. އަދި އެފާފައިން ދުރުހެލިވުންވެސް ފަސޭހަ ވާނެއެވެ. މާތް ﷲ ބައްލަވަނީ ތައުބާގެ އަދަދަކަށް ނޫނެވެ. ތައުބާގެ “ކޮލިޓީ” އެށެވެ.

ނުބައި ކަންތައްތަކާއި ދުރުހެލިވެ، ހެޔޮ އަމަލުތައް ކުރުމަށް ލޯބި ޖެހުމަކީ ޝައްކެއް ނެތް ގޮތުގައި މާތް ﷲ ގެ ހަޟުރަތުންވާ މަދަދެކެވެ. އެއީ އަބަދު އަބަދު ކޮންމެ މީހަކަށް ލިބޭނެ ފުރުސަތެއް ނޫނެވެ. ވީމާ ތިބާއަށް ލިބުނު ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހެޔޮ ގޮތުގައި ހިފައި ﷲގެ ދީން އުނގެނި އޮޅުންފިލުވައި، ﷲ އާއި ރަސޫލާ އެންގެވިގޮތަށް އުޅެން މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އޭރުން ތިބާއަކީ ތަގުވާވެރި ރަނގަޅު މީހެއްކަމުގައި ވެވޭނެކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ކާމިޔާބު ވާނެ މީހުންނަކީ އެއީއެވެ.[1]

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ  )

އާޔަތް ބާވާލެއްވުނު ސަބަބު:

ބަނުލް މުޞްޠަލަގު ވަންހައިގެ މީހުންގެ އަތުން ޒަކާތް ނެންގެވުމަށް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ބޭކަލަކު ފޮނުއްވިއެވެ. އެބޭފުޅަކު ވަޑައިގަންނަވާތީވެ، އިސްތިގްބާލަށް އެގަބީލާގެ މީހުން ރަށް ބޭރަށް ނިކުމެ އިސްތިގްބާލަށް ތިއްބެވެ. އެހިނދު، އެބައިމީހުން ނިކުމެ އެތިބީ އެކަލޭގެފާނު ގަތުލު ކުރުމަށް ކަމަށް، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މަންދޫބަށް ޝައިޠާނާ ވަސްވާސްދިނެވެ. އަދި އެކަމަށް ބިރުން އެކަލޭގެފާނު އެނބުރި މަދީނާ އަށް ވަޑައިގެން އެގަބީލާގެ މީހުން އެކަލޭގެފާނު ގަތުލު ކުރަން އުޅުނީތީވެ ބިރުން އެނބުރި އައި ކަމަށް ޚަބަރު ދެއްވިއެވެ. އެހިނދު މިއާޔަތް ބާވާލެއްވުނެވެ.

ފާސިގަކީ އެމީހެއްގެ ދީނާއި ޢަގީދާ އަދި މުރޫއަތު ގެއްލޭފަދަ ކަންތައް ކުރާ މީހުންނެވެ. އެއީ ޢަދްލުވެރި ކަމުގެ އިދިކޮޅު ޞިފައެވެ. ޢަދުލުވެރިންނަކީ ދިނާއި، ޢަގީދާ އަދި މުރޫއަތު ހިފަހައްޓައިގެން ތިބޭ މީހުންނެވެ. ކުދި ފާފަ ކުރުން މަތީ ދެމިހުރެ، އަދި ތިމާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެފައިވާ ކަންތައް ދޫކޮށް، އެކަމުގެ މަތީގައި ދެމިތިބޭ ނަމަވެސް ކުފުރުގެ ދަރަޖައަށް ނުދާ މީހުންނަށް ކިޔެނީ ފާސިގުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން މީހާގެ މުރޫއަތާއި ފުށޫ އަރާފަދަ ކަންތައް ކޮށް އުޅޭ މީހުންނަށް ވެސް ފާސިގުންނޭ ކިޔެއެވެ. މިފަދަ މީހަކު ޚަބަރަކައިގެން އަތުވެއްޖެނަމަ، އެޚަބަރެއް މުޅިއަކުން ގަބޫލެއްވެސް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ރައްދެއްވެސް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެޚަބަރެއް ޖެހޭނީ އޮޅުން ފިލުވާ ސާފުކުރާށެވެ.

(فَتَبَيَّنُوا) ބައެއް ގިރާއަތްތަކުގައި އަންނަނީ (فَتَثَبَّتُوْا) މާނައަކީ: “އެޚަބަރެއްގެ ތެދުދޮގު އޮޅުންފިލުވާ ޘާބިތު ކުރާށެވެ.”

(إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا  ) މި އާޔަތުން ބޭރުފުށަށް ދޭހަވާ މާނައަކީ ޢަދްލުވެރި މީހަކު ޚަބަރަކައިގެން އައިސްފިނަމަ އޭގެ ތެދުދޮގު ނުބަލާ ވަގުތުން ގަބޫލު ކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމުގައި އިތުރު ތަފްޞީލުތައް ގުރްއާނާއި ސުންނަތުގެ އަލީގައި ޢިލްމުވެރިން ވަނީ ބަޔާން ކުރައްވާފައެވެ.

މިޘާލަކަށް: މީހަކު ޒިނޭ ކުރިކަމަށް ހެކިބަސް ދިނުން. ދީންވެރި، މުރޫއަތު ރަގަޅު ޢަދްލުވެރި މީހަކު އައިސް މިވެނި މީހަކު ޒިނޭ ކޮށްފިޔޭ ބުނިނަމަވެސް އެބަހެއް ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެމީހަކު ހެކި ނުދައްކައިފިނަމަ ގަޛްފުގެ ޙައްދު ޖެހޭނެއެވެ.

މީހެއްގެ ބޮލުގައި ޒިނޭގެ ނުވަތަ ލިވާޠުގެ ނުވަތަ ސިޙާގުގެ ތުހުމަތު އެޅުވުމަކީ ގަޛްފު ކުރުމެވެ. މިއީ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެކެވެ. ޙަރާމް ކަމެކެވެ. ސޫރަތުއް ނޫރުގެ 23 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (إِنَّ الَّذِينَ يَرْ‌مُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَ‌ةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ  ) މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން، عفة ތެރި، غفلة ތެރި (އެބަހީ: ފާފަކުރުމުގެ خيال ވެސްނެތް) مؤمن އަންހެނުންނަށް قذف ކުރާ މީހުންނަށް، ދުނިޔެއާއި، آخرة ގައި لعنة ލައްވާފައިވެއެވެ. އަދި އެއުރެންނަށް ބޮޑުވެގެންވާ عذاب ހުށްޓެވެ.”

މި އާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި އިމާމް ސަޢްދީ ރަޙިމަހުﷲ- ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “ޢިއްފަތްތެރި އަންހެނެއްގެ ބޮލުގައި ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އެޅުވުމާއި ބެހޭ ގޮތުން މިވަނީ ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅު ވަޙީ ކުރައްވާފައެވެ. (إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ) ޔަޢްނީ: ނުބައިކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވެގެންވާ މީހާ އެވެ. (الْغَافِلاتِ) ޔަޢްނީ: ފާޙިޝް ޢަމަލުތައް ހިންގުމަށް ހިތަށްވެސް ނާރާ މީހުންނެވެ.” (الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ) ބޮޑު ފާފައަކަށް މެނުވީ ﷲގެ ލަޢްނަތެއް ނުވެއެވެ. މި ލަޢްނަތަކީ ދުނިޔޭގެ އިތުރުން އާޚިރަތުގައިވެސް ދެމިގެންވާ ކަމެއްކަން އަންގަވާ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ) ޔަޢުނީ: “އެބައިމީހުންނަށް (ގަޛްފު ކުރާ މީހުންނަށް) ގަދަފަދަވެގެންވާ ޢަޛާބު ހުއްޓެވެ”. މިއީ ލަޢްނަތުގެ އިތުރުން އަންނަ ކަމެކެވެ. ލަޢްނަތް ލެއްވުމަކީ ﷲ ގެ ރަޙްމަތުން އެމީހަކު ދުރުހެލި ކުރެއްވުމެވެ. އަދި ﷲ ގެ ގަދަފަދަ ވެގެންވާ ކޯފާ އާއި ޢަޛާބު އެފަދަ މީހުންގެ މައްޗަށް ޙައްގުވުމެވެ.”

ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ [أي : المهلكات] . قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَمَا هُنَّ ؟ قَالَ : الشِّرْكُ بِاللَّهِ ، وَالسِّحْرُ ، وَقَتْلُ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ، وَأَكْلُ الرِّبَا ، وَأَكْلُ مَالِ الْيَتِيمِ ، وَالتَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ ، وَقَذْفُ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ الْغَافِلَاتِ) رواه البخاري (2767) ومسلم (89).  މާނައަކީ: “ހަލާކު ކުރުވަނިވި ބޮޑުވެގެންވާ ހަތްކަންތަކުން ތިޔަބައިމީހުން ދުރުހެލިވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ. ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ. އެއީ ކޮންކަންތައް ތަކެއްތޯއެވެ؟ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “ﷲ އަށް ޝަރީކު ކުރުމާއި، ސިޙުރު ހެދުމާއި، ޙައްގަކާ ނުލާ ﷲ ޙަރާމް ކުރައްވާފައިވާ ނަފްސެއް ގަތުލު ކުރުމާއި، ރިބާ ކެއުމާއި، ޔަތީމުންގެ މުދާ ކެއުމާއި، ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުން ފިލަން ދުވުމާއި، ފާޙިޝް ޢަމަލެއް ހިންގުމަށް ހިތަށްވެސް ނާރާ ޢިއްފަތްތެރި އަންހެނެއްގެ ބޮލުގައި ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އެޅުވުމެވެ.”

ފަތާވާ އައްލަޖްނަތުއްދާއިމާ ގެ (76/22) ގައި އައިސްފައިވެއެވެ. “މުސްލިމަކު އޭނާގެ އަޚާގެ ބޮލުގައި ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އަޅުވާ ގަޛްފު ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެކެވެ. އެފަދަ ކަންތަކުން ތައުބާވާން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ގަޛްފު ކުރެވުނު މީހާގެ ފަރާތުން މާފަށްވެސް އެދެން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި މާފުނުކޮށްފިނަމަ ޝަރްޢީ ޙައްދު ގާއިމު ކުރަން އެދުމުގެ ޙައްގު މަގްޛޫފަށް (ގަޛްފު ކުރެވުނު މީހާ އަށް) ލިބިގެންވެއެވެ.”

މުޙައްޞަނެއްގެ ބޮލުގައި ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އަޅުވައިފިނަމަ، ގަޛްފުގެ ޙައްދު ގާއިމު ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ހުރިހާ ޢިލްމުވެރިން އިޖްމާޢުވެލައްވައެވެ. ގަޛްފުގެ ހައްދަކީ އަށްޑިހަ އެތިފަހަރުން ހައްދު ޖެހުމެވެ. ސޫރަތުއް ނޫރުގެ 4 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَالَّذِينَ يَرْ‌مُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْ‌بَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا ۚ وَأُولَـٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ) މާނައަކީ: ” عفّة ތެރި އަންހެނުންނަށް قذف ކުރާމީހުން (އެކަމުގެ މައްޗަށް) ހަތަރު ހެކިން ނުގެނައިނަމަ، ފަހެ، އެއުރެންގެގައިގައި އަށްޑިހަ އެތިފަހަރުން (حد) ޖަހާށެވެ! އަދި ދުވަހަކުވެސް އެއުރެންގެ ހެކިބަހެއް ތިޔަބައިމީހުން قبول ނުކުރާށެވެ! އަދި އެއުރެންނީ، ހަމަ، فاسق ންނެވެ.”


[1]   http://mvislamqa.com/beta/views.asp?questionID=240

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/religion/47015/feed/ 0
ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތު ގެ ތަފްސީރު http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47013/ http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47013/#respond Sun, 02 Jun 2019 06:28:31 +0000 http://www.eydhafushitimes.com/live/?p=47013

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް (އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ) އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އަށް ލިބިވޮޑިގެންވާ (ސަމްޢު) ނުވަތަ (އިވުމުގެ) ޞިފަ ދެބަޔަކަށް ބެހިގެންވެއެވެ. އެއީ: ސަމްޢު އިދްރާކް ސަމްޢު އިޖާބާ ސަމްޢުލް އިދްރާކްގެ މާނައަކީ: ސިއްރާއި ފާޅުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތައް ﷲ ތަޢާލާ އައްސަވާ ވޮޑިގެންވުމެވެ. ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި މުޚާޠަބު ކުރައްވާ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا ...

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތު ގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>

ޑރ. މުހައްމަދު އިޔާޒު އަބްދުﷲ ލަތީފް

(އިއްޔެގެ ބަޔާ ގުޅޭ)

އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އަށް ލިބިވޮޑިގެންވާ (ސަމްޢު) ނުވަތަ (އިވުމުގެ) ޞިފަ ދެބަޔަކަށް ބެހިގެންވެއެވެ. އެއީ:

  1. ސަމްޢު އިދްރާކް
  2. ސަމްޢު އިޖާބާ

ސަމްޢުލް އިދްރާކްގެ މާނައަކީ: ސިއްރާއި ފާޅުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތައް ﷲ ތަޢާލާ އައްސަވާ ވޮޑިގެންވުމެވެ. ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި މުޚާޠަބު ކުރައްވާ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّـهِ وَاللَّـهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَ‌كُمَا ۚ إِنَّ اللَّـهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ‌  ) މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން، އެކަނބުލޭގެ ފިރިމީހާއާމެދު ކަލޭގެފާނާ ޖަދަލުކޮށް، އަދި اللَّه ގެ حضرة އަށް شكوى ދަންނަވާ ކަނބުލޭގެ ބަސް، اللَّه އައްސަވާވޮޑިގެންފިއެވެ. އަދި ތިޔަ ދެފަރާތުގެ ވާހަކަތައް اللَّه އައްސަވާވޮޑިގަންނަވަތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، މޮޅަށް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.”

މި އާޔަތް ބާވާލެއްވުމާއި ގުޅިގެން ޢާއިޝާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ ވިދާޅުވިއެވެ. “ހުރިހާ އަޑުތަކެއްގެ މައްޗަށް އެފަރާތުގެ އިވުން ތަނަވަސްވެގެންވާ ﷲ އަށް ޙަމްދު ހުއްޓެވެ. އެކަމެއް ހިނގިއިރު ތިމަންކަމަނާ ހުންނެވީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކޮޓަރިކޮޅުގައެވެ. އެއަންހެން ކަމަނާ ޖަދަލުކޮށް، އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަމަނާ އާއި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ގެންދެވިއިރު ތިމަންކަމަނާ އަށް ބައެއް ވާހަކަތައް އަޑެއް ނީވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެއަންހެންކަމަނާ އާއި ދެމެދުގައި ދެކެވުނު ހުރިހާ ވާހަކަތަކެއް ﷲ ވަނީ އައްސަވާވޮޑިގެންފައެވެ.”

ސަމްޢުލް އިދްރާކް ތިން ބަޔަކަށް ބެހިގެން ވެއެވެ.

  1. ހުރިހާ ކަމެއް ހިމެނިގެންވާ ޝާމިލް ކަމަށް ދަލާލަތު ކުރުން. މިޘާލަކަށް (قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّـهِ وَاللَّـهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَ‌كُمَا ۚ إِنَّ اللَّـهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ‌  ) މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން، އެކަނބުލޭގެ ފިރިމީހާއާމެދު ކަލޭގެފާނާ ޖަދަލުކޮށް، އަދި اللَّه ގެ حضرة އަށް شكوى ދަންނަވާ ކަނބުލޭގެ ބަސް، اللَّه އައްސަވާވޮޑިގެންފިއެވެ. އަދި ތިޔަ ދެފަރާތުގެ ވާހަކަތައް اللَّه އައްސަވާވޮޑިގަންނަވަތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، މޮޅަށް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.”
  2. ތަހްދީދު ނުވަތަ އިންޛާރު. މިޘާލަކަށް: (قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّـهَ فَقِيرٌ‌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ ۘ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنبِيَاءَ بِغَيْرِ‌ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِ‌يقِ   ) މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ فقير އެކޭ، ތިމަންމެންނީ މުއްސަނދިންނޭ ބުނިމީހުންގެ ބުނުން، اللَّه އައްސަވާވޮޑިގެންފިކަން ކަށަވަރެވެ. އެއުރެން ބުނި ބުނުމާއި، އެއުރެން حق އަކާނުލައި ނަބިއްޔުން قتل ކުޅަކަން ނިކަންހުރެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލިޔުއްވާހުށީމެވެ. އަދި، (قيامة ދުވަހުން އެއުރެންނަށް) ތިމަންރަސްކަލާނގެ وحى ކުރައްވާހުށީމެވެ. ތިޔަބައިމީހުން، އަނދައަނދާހުރި ނަރަކައިގެ عذاب ގެ ރަހަ ލިބިގަންނާށެވެ!”
  3. ތާއީދު ކުރުމަށް ދަލާލަތު ކުރުން. މިޘާލަކަށް: (قَالَ لَا تَخَافَا ۖ إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَ‌ىٰ  ) މާނައަކީ: ” އެކަލާނގެ وحى ކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަ ދެބޭކަލުން ބިރުފުޅު ނުގަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އައްސަވާވޮޑިގެން، އަދި ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ حال، ތިޔަ ދެބޭކަލުންނާ އެކުގައި ވޮޑިގެންވަމެވެ.”

ސަމްޢުލް އިޖާބާގެ މާނައަކީ: ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށް ކަމަކަށް އެދި ދަންނަވާ ފަރާތްތަކުގެ ދުޢާ އިޖާބަ ކުރެއްވުމެވެ. އިބްރާހީމް ޢަލައިހިއްސަލާމް ވިދާޅުވިއެވެ. (إِنَّ رَ‌بِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ  ) މިތަނުގައި (سَمِيعُ  )މި ލަފްޡު ބޭނުން ކުރައްވާފައިވަނީ “އިޖާބަ ކުރެއްވުން” ގެ މާނާގައެވެ.

އެހެން މިޘާލެއް: ނަމާދު ކުރާމީހާ ކިޔައެވެ. (سمع الله لمن حمده  ) މާނައަކީ: “ﷲ އަށް ޙަމްދުކުރާ މީހާގެ ދުޢާ އިޖާބަ ކުރައްވާ އެމީހަކަށް ދަރުމަ އާއި ޘަވާބު ދެއްވަތެވެ.”

(عَلِيمٌ ) މުރާދަކީ: ހުރިހާ ތަކެއްޗެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވުން. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّـهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ‌ وَأَنَّ اللَّـهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا  ) މާނައަކީ: ” ހަމަކަށަވަރުން اللَّه އީ، ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެކަމާއި، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ގެ علم ފުޅު، ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ ވަށައިގެންވާކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެނގުމަށްޓަކައެވެ.”

ﷲ އީ ހުރިހާ ކަމެއް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ އަދި މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހުކަން ގަބޫލުކޮށް ތެދުކޮށްފިނަމަ އެކަލާންގެ ރުހިވޮޑިގެން ނުވާ ކަމެއް ކުރުމަށް އެއްވެސް މީހަކަށް ކެރޭނެހެއްޔެވެ؟ ﷲ އީ ހުރިހާ ތަކެއްޗެއް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހުކަމުން އެކަލާންގެ ރުހިވޮޑިގެންނުވާ އެއްޗެއް ތިމާގެ ދުލުން ބޭރުކުރަން ކެރޭނީ ކާކަށް ހެއްޔެވެ؟

މި ހިސާބުން މި ސޫރަތުގައި އެކުލެވިގެންވާ ފުރަތަމަ އަދަބު ނިމުނީއެވެ.

މި އާޔަތް ބާވާލެއްވުނު ސަބަބު:

“ބަނީތަމީމް ވަންހައިގެ ބަޔަކު ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް އައެވެ. އެހިނދު އަބޫބަކުރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. “އަލްގަޢްގާޢު ބިން މަޢްބަދު އެމީހުންގެ އަމީރަކަށް ހަމަޖައްސަވާށެވެ.” ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. “އެބައިމީހުންގެ އަމީރަކަށް އަލްއަގްރަޢު ބިން ޙާބިސް ހަމަޖައްސަވާށެވެ.” އެހިނދު އަބޫބަކުރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. “ކަލޭގެފާނު ހަމައެކަނި ބޭނުންފުޅުވީ ކަމަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނާއި ޚިލާފުވުމެވެ.” އަދި ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. “ކަލޭގެފާނާއި ޚިލާފުވާކަށް ނޭދެމުއެވެ.” މި ދެބަސްވުމުގެ ތެރޭގައި ދެބޭކަލުންގެ އަޑު އުފުލިގެން ދިޔައެވެ. އެހިނދު މާތް ﷲ މިއާޔަތް ބާވާލެއްވިއެވެ. (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّـهِ وَرَ‌سُولِهِ  ) މި އާޔަތުން ފެށިގެން ގޮސް (وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُ‌وا حَتَّىٰ تَخْرُ‌جَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرً‌ا لَّهُمْ  ) އާއި ހަމައަށް ބާވާލެއްވުނެވެ.” ރަވާހުލް އިމާމުލް ބުޚާރީ-ރަޙިމަހުﷲ-.

މި ސޫރަތުގައި އެކުލެވިގެންވާ ދެވަނަ އަދަބު:

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْ‌فَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُ‌وا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ‌ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَن تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُ‌ونَ  )

މާތް ﷲ އާއި ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަމުރުފުޅުގެ ކުރިޔަށް އެއްވެސް ކަމެއް، ޚިޔާލެއް ނުނެރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވުމަށްފަހުގައި މި އާޔަތުގައި މި އަންގަވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުގައި އަޑުނޫފުލުމަށެވެ.

(لَا تَرْ‌فَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ  ) ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި މުޚާޠަބުކޮށް ވާހަކަ ދައްކާއިރުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޑުފުޅަށްވުރެ ގަދައަށް އަޑުނަގާ ވާހަކަ ދައްކާ ނޫޅޭށެވެ.

(وَلَا تَجْهَرُ‌وا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ‌ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ  ) ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް ގޮވާއުޅޭ ގޮތަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ގޮވާނޫޅޭށެވެ. އެކަލޭގެފާނާއި މުޚާޠަބު ކުރުމުގައި އަދަބު އިޙްތިރާމް އަދާކުރާށެވެ. ސޫރަތުއް ނޫރުގެ 63 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (لَّا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّ‌سُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُم بَعْضًا  ) މާނައަކީ: ” ތިޔަބައިމީހުންގެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ގޮވައިއުޅޭފަދައިން ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި رسول އާއަށް ގޮވައިނޫޅޭށެވެ!” ވީމާ، ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ގޮވާއިރު “އޭ މުޙައްމަދު” މިފަދައިން ނުބުނާށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި “އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާ އެވެ.” މިފަދައިން ބުނާށެވެ. ނުވަތަ “އޭ ﷲ ގެ ނަބިއްޔާ އެވެ.” މިނޫންވެސް މިމާނަ ދޭހަވާ ފަދަ ޢިބާރާތެއް ބޭނުން ކުރާށެވެ.

(أَن تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُ‌ونَ) ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަޑުފުޅަށް ވުރެ ބާރަށް ވާހަކަ ނުދެއްކުމަށާއި، ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކާއި މުޚާޠަބު ކުރާ ފަދައިން އެކަލޭގެފާނާއި މުޚާޠަބު ނުކުރަމަށް މިއެންގެވި ސަބަބަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭގުމެއްގެ ތެރެގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތައް ގެއްލިގެން ހިނގައިދާނެތީވެއެވެ. އެހެނީ މިފަދައިން ކަންތައް ކުރާ މީހަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް އިހާނެތިކޮށް ކަންތައް ކުރާ މީހަކު ކަމުގައިވެދާނެތީވެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް އިހާނެތިކޮށް ކަންތައް ކުރުމަކީ އެމީހަކު ދީނުން ބޭރުވެ އެމީހެއްގެ ޢަމަލުތައް ގެއްލިގެން ހިނގައިދާ ފަދަ ކަމެކެވެ.

ޘާބިތު ބިން ގައިސް ބިން ޝައްމާސް އަކީ އަޑުގަދަ ބޭކަލެކެވެ. އޭނާ އަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ގިނަގިނައިން މުޚާޠަބު ކުރާ ބޭކަލެކެވެ. މިއާޔަތް ބާވާލެއްވުމާއި އެކު އެކަލޭގެފާނުގެ ގޭގައި އަމިއްލަ އަށް ބަންދުވެގެން، ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މަޖްލިސްތަކަށް ޙާޟިރުނުވާން ފަށައިފިއެވެ. އޭނާ ނުފެންނާތީވެ އެކަމާ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޞްޙާބުންނާއި ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. އެބޭކަލުން ދެންނެވިއެވެ. މި އާޔަތް ބާވާލެއްވީއްސުރެ އޭނާ ހުންނަނީ ގޭގައި ބަންދުވެގަނެގެންނެވެ. ދެން އޭނާގެ ގާތަށް ބޭކަލަކު ފޮނުއްވިއެވެ. އެބޭކަލަކު އޭނާގެ ގާތަށް ވަޑައިގެން ވެގެން އުޅެނީ ކިހިނެއްތޯ ސުވާލު ކުރެއްވުމުން ޖަވާބުގައި މިއާޔަތް ކިޔެވިއެވެ. އަދި ބުންޔެވެ. “އަހަރެންގެ އެންމެހައި ޢަމަލުތައް ގެއްލިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. އަހަންނަކީ ނަރަކަވަންތަވެރިޔެކެވެ.” މި ޚަބަރު ލިބިވަޑައިގަތުމާއި އެކު އޭނާ ޙާޟިރު ކުރުމަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. އޭނާ ޙާޟިރުވުމުން އެއީ ސުވަރުގެ ވަންތަވެރިޔެއް ކަމަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޚަބަރު ދެއްވިއެވެ. ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “ދުނިޔޭގައި ރިވެތި އުޅުމެއް އުޅެ، ﷲ ގެ މަގުގައި ޝަހީދުވެ، ސުވަރުގެ ވަންނަން ތިބާ ނޭދެމުހެއްޔެވެ؟” އޭނާ ދެންނެވިއެވެ. “އަދިކިއެއްތަ! ތިޔަކަމަށް އެދިއެދި ހުރީމެވެ.” އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުވެވަޑައިގަތީ “ޔަމާމާ” އޭ ކިޔުނު ހަނގުރާމާގައެވެ. އެކަލޭގެފާނުވަނީ ދުނިޔޭގައި ރިވެތި އުޅުމެއް އުޅުއްވާފައެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަސްފުޅުގައިވާ ގޮތަށް އޭނާ ސުވަރުގެ ވަންނަ ހުއްޓެވެ. ޘާބިތު ބިން ގައިސް އަކީ ދުނިޔޭގައި ހުންނަވަނިކޮށް އެއީ ސުވަރުގެ ވަންތަ ވެރިޔެއް ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލެކެވެ. އެމީހަކު ދުނިޔޭގައި ހުއްޓާ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއީ ސުވަރުގެ ވަންތަ ވެރިޔެކޭ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ކޮންމެ މިހަކީ ސުވަރުގެ ވަންތަވެރިޔެކެވެ. އަދި ނަރަކަވަންތަ ވެރިޔެއް ކަމުގައި ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ކޮންމެ މިހަކީ ނަރަކަވަންތަ ވެރިޔެކެވެ. އެމީހަކާއި މެދު ވަކިގޮތަށް ޙަދީޘް ނުކުރައްވާ ބޭކަލުންނާއި މެދުގައި ބުނެވޭނީ ޢާއްމު ގާޢިދާއެކެވެ. އެއީ ކޮންމެ މުއިމިނަކީ ސުވަރުގެވަންތަ ވެރިޔެކެވެ. އަދި ކޮންމެ ކާފިރަކީ ނަރަކަވަންތަވެރިޔެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދޫފުޅުން މިވެނި މީހަކީ ސުވަރުގެވަންތަ ވެރިޔެކޭ ނުވަތަ ނަރަކަވަންތަ ވެރިޔެކޭ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިނުވާ އެއްވެސް މީހަކާއި ދިމާލަށް އެއީ ސުވަރުގެ ވަންތަ ވެރިޔެކޭ ނުވަތަ ނަރަކަވަންތަ ވެރިޔެކޭ ބުނުމުގެ ޙައްގު އެއްވެސް އިންސާނަކަށް ލިބިގެން ނުވެއެވެ.

މި އާޔަތުގައި މިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް އަދަބު ތަޢްޡީމް ކުރުމަށް ބާރުއަޅުއްވާފައެވެ. އެއްވެސް އިންސާނަކު އެހެން އިންސާނުންނާއި މުޚާޠަބުކޮށް ހަދާ ބަހުރުވައިން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި މުޚާޠަބުކޮށް ހަދައިގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށްވުރެ އަޑުގަދަކޮށް ވާހަކަ ދައްކާ ހަދައިގެން ވެސް ނުވާނެއެވެ.

މި އާޔަތް ބާވާލެއްވުމައި ގުޅިގެން ޞަޙާބީން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުގައި ވާހަކަ ދައްކާއިރުގައި އަޑުމަޑު ކުރައްވަން ފައްޓަވައިފިއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި މުޚާޠަބު ކުރައްވާ ވާހަކަ ދައްކަވާ އިރުގައި އަޑުމަޑުވެގެން ގޮސް ކިޔާ އެއްޗެއް ރަގަޅަށް ސާފުނުވެގެން ދެވަނަ ފަހަރަށް ސުވާލު ކުރައްވަން ޖެހެއެވެ.

މި އާޔަތުން ދޭހަވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ގަދަރު ކަނޑުވާލައިފި ކޮންމެ މީހެއްގެ އީމާންކަން ނެތިގެންދާނެ ކަމެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ގަދަރުކަނޑުވާލުމާއި އެކަލޭގެފާނަށް ފުރައްސާރަކޮށް މަލާމާތް ކުރުމަކީ މިހާ އިސްލާމްދީނުން ބޭރުވެ މުރްތައްދުވާނޭ ކަމެކެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް މަލާމާތްކޮށް އުޅުނު މުނާފިގުންނާއި ބެހޭ ގޮތުން މާތް ﷲ ކީރިތި ގުރްއާނުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ. (وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِاللَّـهِ وَآيَاتِهِ وَرَ‌سُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ. لَا تَعْتَذِرُ‌وا قَدْ كَفَرْ‌تُم بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ۚ إِن نَّعْفُ عَن طَائِفَةٍ مِّنكُمْ نُعَذِّبْ طَائِفَةً بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِ‌مِينَ   ) މާނައަކީ: “ހަމަކަވަރުން، ކަލޭގެފާނު، އެއުރެންނާ سؤال ކުރައްވައިފިނަމަ، އެއުރެން ދަންނަވާނެކަން ކަށަވަރެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެން ހަމައެކަނި ވާހަކަދައްކާލައި، ކުޅިވަރު ކުޅޭކަމުގައި ވީމުއެވެ. ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަ މަލާމާތްކޮށް އުޅުނީ، اللَّه އާއި، އެކަލާނގެ آية ތަކާއި، އެކަލާނގެ رسول އާއަށް ހެއްޔެވެ؟ ތިޔަބައިމީހުން عذر ނުދައްކާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން إيمان ވުމަށްފަހު، ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަތިބީ كافر ވެފައިކަން ކަށަވަރެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ عفو ކުރެއްވިޔަސް، އަނެއްބަޔަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ عذاب ދެއްވަމެވެ. އެއީ ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން ކުށްވެރި ބަޔަކު ކަމުގައި ވީކަމަށްޓަކައެވެ. “

(إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِندَ رَ‌سُولِ اللَّـهِ أُولَـٰئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّـهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَىٰ ۚ لَهُم مَّغْفِرَ‌ةٌ وَأَجْرٌ‌ عَظِيمٌ   )

ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި މުޚާޠަބުކޮށް ވާހަކަ ދައްކާއިރު އަޑުހަރު ނުކުރުމަށާއި، އަދަބު އިޙްތިރާމް އާއި އެކު ވާހަކަ ދެއްކުމަށް އަމުރު ކުރެއްވުމަށްފަހުގައި، އެފަދައިން ކަންތައް ކުރާ މީހުންނަށް ޘަނާގެ ބަސް ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. އެފަދަ މީހުން ޞިފަ ކުރައްވަނީ މިފަދައިންނެވެ. (أُولَـٰئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّـهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَىٰ ۚ   ) މިތަނުގައި އެބައިމީހުންގެ އިޝާރާތް ދެވަނަ ފަހަރަށް ތަކްރާރު ކުރެއްވުމާއި، ދުރުގައިވާ ފަރާތަކަށް އިޝާރާތް ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ލަފްޡު (أُولَـٰئِكَ  ) ބޭނުން ކުރައްވާފައިވުމުގެ ޙިކްމަތަކީ: އެބައިމީހުންގެ ދަރަޖަމަތިވެރިވެގެންވާ ކަން އެންގެވުމެވެ.

(امْتَحَنَ اللَّـهُ  ) ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ ތަގްވާވެރިކަމުގެ އެންމެ މަތީދަރަޖަ އެވެ. އެހެނީ އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ވަނީ ތަގްވާ އިން ފުރިފަ އެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އަޑުގަދަކޮށް ނުހަދަ އެވެ.

އެއަށްފަހުގައި މިއަންގަވަނީ އެބައިމީހުންނަށް ހުރި ދަރުމަ އާއި ޘަވާބުގެ ވާހަކަތަކެވެ. (لَهُم مَّغْفِرَ‌ةٌ وَأَجْرٌ‌ عَظِيمٌ) އެބައިމީހުންގެ ފާފަތައް ފޮހެވި، މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި މަތިވެރިވެގެންވާ ދަރުމަ އާއި ޘަވާބު އެބައިމީހުންނަށް ޓަކައި ހުއްޓެވެ.

މި އާޔަތުން ދޭހަވަނީ އިންސާނާ އިޞްލާޙުވުން ވަނީ އޭނާގެ ހިތް އިޞްލާޙުވުމުން ކަމެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ މޭފުޅަށް އިޝާރާތް ކުރައްވާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (التقوى هاهنا، التقوى هاهنا، التقوى هاهنا  ) މާނައަކީ: “ތަގްވާވެރިކަން ވަނީ މިތަނުގައެވެ. ތަގްވާވެރިކަން ވަނީ މިތަނުގައެވެ. ތަގްވާވެރިކަން ވަނީ މިތަނުގައެވެ.” މިފަދައިން ތިން ފަހަރަށް ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ޝައްކެތް ނެތް ގޮތުގައި ޙަގީގީ ތަގްވާވެރި ކަމަކަކީ ހިތުގައި އޮންނަ ތަގްވާވެރި ކަމެވެ. ގުނަވަންތަކުގައިވާ ތަގްވާވެރިކަމަކީ ބޭރުފުށަށް ފެންނަ ޢަމަލުތަކެވެ. މިއީ މުނާފިގުންގެ ކިބައިންވެސް ފެނިގެންދާނެ ކަންތަކެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައެވެ. (وَإِذَا رَ‌أَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ ۖ وَإِن يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ ۖ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُّسَنَّدَةٌ ۖ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ ۚ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْ‌هُمْ ۚ قَاتَلَهُمُ اللَّـهُ ۖ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ  ) މާނައަކީ: ” އަދި ކަލޭގެފާނަށް އެއުރެން ފެނިވަޑައިގެންފިނަމަ، އެއުރެންގެ ހަށިތައް ކަލޭގެފާނު عجائب ކުރުވަތެވެ. އަދި އެއުރެން ވާހަކަ ދައްކާނަމަ، އެއުރެން ދައްކާ ވާހަކަ ކަލޭގެފާނު އައްސަވަމުއެވެ. އެއުރެންނީ (ފާރެއްގައި) ލައްގާފައިވާ ލަކުޑިތަކެއްފަދަ ބަޔެކެވެ. އެއުރެން ހީކުރަނީ، ކޮންމެ ހަޅޭކެއް އެއީ އެއުރެންގެ މައްޗަށް އަންނަ حملة އެއް ކަމުގައެވެ. އެއުރެންނީ، ހަމަ عداوة ތެރިންނެވެ. ފަހެ، ކަލޭގެފާނު އެއުރެންނާމެދު ރައްކާތެރިވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! اللَّه، އެއުރެންނަށް لعنة ލައްވާހުށްޓެވެ. އެއުރެން حق ން އެއްކިބާވަނީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟” މާތް ﷲ އަޅުގަޑުމެން އެންމެންގެ ހިތްތައް ތަގްވާ އިން ފުރުއްވާ ދެއްވާށި. އާމީން.

The post ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތު ގެ ތަފްސީރު appeared first on Eydhafushi Times.

]]>
http://www.eydhafushitimes.com/live/info/47013/feed/ 0